آموزش ابتدایی

انتظارات معلم	خيلي خوب	خوب	قابل قبول	نياز به تلاش
جملات نا تمام را كامل مي كند .
هم معني كلمه ها را مي نويسد.
مخالف كلمه ها را درست مي نويسد.
جملات نا مر تب را مرتب مي نويسد.
با كلمه ها درست جمله مي نويسد.
به سوال پرچم درست پاسخ مي دهد.
در باره تصوير جمله ها را درست مي نويسد.

[ شنبه سی ام اردیبهشت 1391 ] [ 7:32 قبل از ظهر ] [ بهرام مومنی ]

درباره ولادت حضرت زهرا و روز زن

تحفه ای از بهشت

ا ا ولادت حضرت زهرا و تبریک روز زن تقدیم به شیر زنان این آب و خاک اميد است مورد رضايت شما قرار گيرد

چه گویم در مقام تو , تو ای روح اهورایی , تو نور چشم خورشیدی
تو زهرایی , تو زهرایی . . .

-_-_-_-_-_-_-_-_-_-_-_-_-_-_-_-_-

میلاد فرخنده و با سعادت اسوه تمام عیار مکارم و قله رفیع فضائل
صدیقه کبری ، حضرت فاطمه زهرا (سلام الله علیها)
و هفته ی بزرگداشت مقام زن و روز مادر
را به همه مادران تبریک و تهنیت میگوئیم . . .

-_-_-_-_-_-_-_-_-_-_-_-_-_-_-_-_-

سالروز میلاد خجسته فاطمه زهرا (س) سرور بانوان جهان، عطای خداوند سبحان، کوثر
قرآن، همتای امیر مومنان و الگوی بی بدیل تمام جهانیان بر همه زنان عالم مبارک باد . . .

-_-_-_-_-_-_-_-_-_-_-_-_-_-_-_-_-

سرای احمد امشب رشک طور است / زمین و آسمان غرق سرور است
نهد پا در جهان دخت محمد-ص / به راهش از جهان گلریز حور است . . .

-_-_-_-_-_-_-_-_-_-_-_-_-_-_-_-_-

میلاد دختر نبوت ، همسر ولایت ، مادر امامت ، برشما مبارک باد . . .

-_-_-_-_-_-_-_-_-_-_-_-_-_-_-_-_-

زهرا که از فروغش عالم ضیا گرفته / دین نبی ز فیضش نشو و نما گرفته
مریم زمکتب او درس حیا گرفته / جشنی به عرش اعلی بهرش خدا گرفته

چهل روز راز و نیاز با خدا، چهل روز دل بریدن از خانه و همسر و زندگی همیشگی و چهل روز میهمان خدا بودن، برای رسیدن تحفه ای از بهشت بود. نوری که خلقت را به نور خود روشن می کرد. محمّد(ص) در سال پنجم بعثت به میهمانی خدا خوانده شده بود. پس از آن چهل روز شیرین، اینک با وعده فرزندی از بهشت به سوی خانه باز می گردد. چشمان خدیجه پس از آن همه تنهایی و انتظار به دیدار محمد(ص) روشن می شود و دلش به شنیدن آن وعده شیرین از شادی و غرور سرشار می شود. در انتظار آمدن آن مولود بی همتا چشم به گذر زمان می دوزد و لب به شکر خدا می گشاید.

طاهره مطهره

خدیجه، زن ثروتمند قریش، با انتخاب همسری فقیر و دور از تجملات دنیوی، امّا آسمانی و از جنس نور، از سوی زنان تاریک دل قریش طرد شده و تنها مانده است. ماه هاست که او تنهایی اش را با گفتگو با فرزندی که هنوز پا به دنیا ننهاده، پر کرده است؛ امّا اینک نیازمند یاری است؛ نیازمند دستی مهربان که به کمکش بشتابد. از زنان قریش یاری می خواهد؛ امّا جز طعنه ها و سرزنش ها چیز دیگری نمی یابد.

به گرمای آرام بخش دعای پیامبر دل می سپارد و به مهر پروردگار دل می بندد تا آنکه خانه اش به نوری سپید روشن می شود. چهار زن بهشتی، چهار زن برگزیده، چهار یار مهربان به یاریش می آیند و فاطمه، طاهره مطهره، چشم به دنیا می گشاید و عالم را از حضور خود متحیّر می کند و از شادی آمدنش مست می سازد.

نگین خلقت

امروز خورشید وجود فاطمه(س) جهان را روشن ساخت. زمین خاکی لختی از ظلمت مادّی برون آمد و نور آسمانی را در خود دید. فاطمه(س) به دنیا آمد تا کهکشان خلقت برگرد وجودش بگردد. به دنیا آمد تا رحمت الهی تجلی دوباره یابد. به دنیا آمد تا خلقت بی معنا نماند. و انگشتر وجود بی نگین نماند. سلام و درود خدا بر تنها انگیزه خلقت، زیباترین آیه وحی، فاطمه زهرا(س).

ریسمان رستگاری

سال ها بود که با زنان مانند کنیزی تیره بخت رفتار می شد. اموال باعث افتخار بودند و دختران مایه ننگ. به مردگانی فخر می ورزیدند و دختران را منفور می داشتند. تا تو ای ریسمان محبّت الهی و ای لطیف ترین آیه خلقت، آمدی و رشته ننگ را از وجود رنجور زنان گسستی و افکار جاهلانه موهوم پرستان را دگرگون کردی. چه کرد بوسه پیامبر بر دستان تو در آن روز؟ چه کرد محبّت بی حدّ پیامبر به دخترش با نگاه خشمگین جاهلان و چشم پر امید دخترکان؟ و چه می کند یاد زندگی حیرت انگیز تو با منادیان آزادی زن در جامعه های جاهلی امروز؟! گرامی باد میلاد تو که مایه نجات و ریسمان رستگاری عالمیان شدی.

معلّم عشق

ای روشن ترین تفسیر آیات خدا، ای سبزترین برگ خلقت، آمدی و مظلومیّت با همه گستردگی اش و با همه عمق دردناکش با تو زاده شد. آمدی و درد و رنج پا به پای تو قدم برداشت. امّا تو، با تمام مظلومیّت و درد و رنج، آمدی تا کلاس عشق خدا بی معلّم نماند، تا زنان شیفته رستگاری بی سرمشق نمانند، تا راه خداجویی و معنویّت بی چراغ نماند، تا وادی عفّت و حیا بی خورشید نماند. جان عالمی به فدای تو ای مظلوم ترین اسوه صبر و عفاف و تقوی.

مدح مادر

ای باغبان بوستان آل طاها، ای مادر یاس های سپید و خوشبو، ای دامن مهربان شاخه های نرگس، خوش آمدی. مبارک آمدی. آمدی تا یاس ها سپیدی بیاموزند و نرگس ها خوشبویی. ای مهربان ترین مادر خلقت، فرزندنت امام عصر(عج) به مادری چون تو می بالد. زیباست سخن او در مدح تو که فرمود: «دختر رسول خدا(ص)، برای من اسوه حسنه و سرمشقی نیکوست». مبارک باد این میلاد فرخنده بر مولایمان صاحب الزمان(ع).

سرچشمه خوبی ها

ای زیباترین کلام خدا، ای لطیف ترین آیه خلقت، نکویی به نام تو نامور است و خوبی از تو سرچشمه می گیرد. زیبایی با تو معنا می شود و خیر با تو وجود می یابد. در مدح گوهری چون تو کلام پدرت رسول خدا(ص) گویاتر است که فرمود: اگر خوبی و نیکویی به صورت انسانی متجلی می شد، به حق که آن فاطمه بود، بلکه فاطمه از آن برتر و والاتر است. آری، فاطمه، دختر من، در طینت و شرافت و کرامت، بهترین کس روی زمین است.

زیباترین روز خلقت

امروز، روز میلاد گرامی ترین گوهر وجود فاطمه زهرا(س) و زیباترین روز خلقت است. فرشته ها همه جا را به نور تهنیت و تبریک آذین کرده اند. درهای رحمت خدا گشوده است و درخت وجود جز میوه های شیرین سرور هیچ ندارد. امروز امام عصر(عج) به دستان مبارکش بسته بسته هدیه می بخشد و از آسمان مهر خدا دسته دسته گل اجابت می بارد. حیف است اگر امروز با زمزمه مستانه زمین و زمان هم نوا نشویم و بر خود نبالیم که امروز بوستان وجود از غنچه های رستگاری و سعادت پر است.

سلام و صلوات

امروز در آسمان، هلهله سلام و صلوات پیچیده است. سلام بر فاطمه و پدرش، سلام بر فاطمه و همسرش، سلام بر فاطمه و فرزندانش، و این سلام ها باغ زندگی ها را از رشته های نورانی نجات و ریسمانهای سعادت لبریز ساخته است. به سلامی و صلواتی پر بگیریم و تا بر دوست پرواز کنیم. مولود مبارک این روز گرامی فاطمه زهراست.

بانوی عفاف

امروز چشمه رستگاری جاری شد و بوستان زندگی از آب زلال و حیات بخش ایمان و تقوا پر شد. امروز ما از بانوی عفاف و حیا سرمشق گرفته ایم و به سرانگشت اشاره بانوی عالمیان، فاطمه زهرا(س)، جز به خدا نمی اندیشیم و جز به راه او پا نمی نهیم. در خجسته میلاد دردانه خلقت، با سلاح دشمن شکن ایمان و تقوا و سپر محکم عفاف و حیا ایستاده ایم.

شفاف ترین معنی ایمان

خوش آمدی ای دردانه آفرینش، ای مهربان ترین ابر رحمت، بیا، بیا تا عفاف را معنا کنی. بیا تا عبادت به نمازهای شبانه و خالصانه تو روح بگیرد و تسبیحت، ذکر همیشه بماند. بیا تا ایثار در بخشیدن نانی از سفره افطارت به مسکین و یتیم و اسیر، خلاصه شود. بیا ای سرچشمه همه خوبیها، ای پاک ترین نور، ای شفاف ترین معنی ایمان، ای کامل ترین تبلور انسان. بیا که چه مبارک آمدنیست آمدنت.

سلام بر آمدنت

امروز روز شادی و شعف است. آنجا که فاطمه باشد و ریسمان مهر او فرش زندگیمان را به عرش سعادت بپیوندد و زلال محبتش بوستان ایمان را آبیاری کند و پرتو کلامش علف های هرز باغ هستی را بسوزاند، جای غم نیست؛ جای سلام است و درود. سلام بر آمدنت. سلام بر چشم گشودنت و سلام بر ماندن دو روزه ات و سلام بر تو که باغبان خوبی هایی.

بدترین افراد امت

خوش آمدی ای چراغ فروزان، ای خورشید هدایت، ای آبشار لطف و احسان. خوش آمدی که کلامت به دیدگانمان توان داد تا هرزگان را از خوبان باز شناسیم. هر روز کلام تو را در آینه دلمان به تصویر می کشیم که فرمودی: «پدرم رسول خدا فرمود: بدترین افراد امّت من کسانی اند که در بهره از نعمت ها زیاده روی می کنند و غذاهای رنگارنگ می خورند و لباس های گوناگون می پوشند و در گفتن کلام بی مبالاتند».

پرهیز از بخل

در فرخنده روز میلاد دردانه رسول خدا و گوهر بی همتای خلقت، زیباست اگر از زلال کلامش جرعه ای بنوشیم که به نقل از پدرش فرمود: «از بخل دوری کن که درختی است در جهنم و شاخه هایش در دنیا کشیده شده است، چون به شاخه اش آویزان شوی، تو را به جهنم می برد. به سوی بخشش و کرم بشتاب. درختی است از درختان بهشت که شاخه اش به سوی زمین کشیده شده. چون به شاخه اش بیاویزی به سوی بهشت رهنمونت می شود».

عبادت خالص

کلام فاطمه(س) چون چراغی است که از دریچه دل به درون می تابد و خداجویی و خداپرستی را بیدار می کند. این حبیبه الهی که در عبادت نشان «السابقون السابقون» را بر سینه زده بود و چنان مخلصانه به راز و نیاز با معبود می ایستاد که خدا به او می بالید، درباره عبادت می فرماید: «کسی که خالص ترین عبادت را به سوی خدا روانه کند، خدا بهترین مصلحت را به سوی او می فرستد».

شگفتی خلقت

خوش آمدی ای شگفتی خلقت، ای بلندترین کمالات انسانی، ای زیباترین گل بوستان آفرینش. عالم هستی همواره در حیرت وجود تو خواهد ماند. تویی که برای مستمندان سرچشمه مهربانی و صفا و بخشندگی بودی و در دفاع از آنها، اسوه خشم و اقتدار و عزّت. در برابر دردمندان، لطافت گل به پای لطافت قلبت نمی رسید و در حمایت از ولایت، قلب پولادینت یکسره صلابت و قدرت بود. در حجاب عفیف ترین بودی در سخنوری فصیح ترین، مهربان ترین مادر بودی و بهترین پشتیبان همسر. مبارک باد بر خدا آفرینشی چنین.

عطر آینه ه

امروز همه آیینه ها به عطر گل یاس معطّر شدند و در عمق شفافیّتشان از مکارم اخلاق فاطمی لبریز شدند، برای ما که دم از عاشقی این گل خوشبو می زنیم، فرصتی مناسب است تا لختی در این آینه ها بنگریم و فاصله دنیاطلبی را تا اخلاق بهشتی دختر پیامبر دریابیم. دریابیم که خوشی، عطر گل یاس را به خود نمی گیرد. از بیهودگی ها دست بکشیم و خود را به آینه ها نزدیک تر کنیم.

عشق گل یاس

مبارک باد روز میلاد دختر گرامی پیامبر اکرم، فاطمه زهرا(س)، بر همه بانوان مسلمان و با ولایت و بر همه پیروان مکتب گرانقدرش؛ همه آنان که در صدف عفاف و حیا مروارید وجود را پروراندند و قدم به وادی عشق زهرا(س) نهادند. مبارک باد این میلاد فرخنده، بر همه آنان که فاطمه وار، پرورش اسلامی را در روح کودکانشان جاری ساختند و مُهر رستگاری بر قلبهایشان زدند. مبارک باد این میلاد خجسته، بر همه آنان که با عشق گل یاس زندگی کردند.

سخنی از فرزند زهرا(س)

«فاطمه زهرا(س) فجر درخشانی است که از گریبان آن، خورشید امامت و ولایت و نبوّت درخشیده است. آسمان بلند و رفیعی است که در آغوش آن ستاره های فروزان ولایت قرار گرفته است.

همه ائمه(ع) برای مادر بزرگوار خود تکریم و تجلیلی قایل بودند که برای کمتر کسی این همه احترام و تجلیل را از آن بزرگواران می شود دید.»

عشق پدری

خجسته باد این عید مبارک و این روز فرخنده؛ روزی که لبخند، لبان پیامبر اکرم(ص) را پر کرد و شادی، قلبش را لبریز ساخت؛ پدری که به دخترش لقب مادر می دهد و پدری که دخترش را موجب شادی قلبش می داند. داستان این عشق از زبان گهربار آن حضرت شنیدنی تر است که فرمود: «فاطمه پاره تن من است، نور چشم من است، میوه دل من است. هرکس او را بیازارد، مرا می آزرد و هرکس او را شاد کند مرا شاد می کند». سلام و درود خدا بر رسول خدا و بر دختر گرامیش.

دوری از دنیا

روح بلند و ملکوتی فاطمه زهرا(س) چنان بود که غبار ظلمانی دنیای زبون هرگز نتوانست دامن آسمانی او را آلوده سازد. زیور دنیا در حسرت یک نگاه آن بانوی گرانقدر، همواره سوخت. امام سجاد(ع) می فرماید: «اسماء بنت عمیس به من گفت: خدمت فاطمه زهرا(س) بودم که رسول خدا(ص) وارد شد. در گردن آن بانو گردن بندی از طلا بود که علی بن ابیطالب(ع) از مال غنیمت برایش خریده بود. رسول خدا(ص) به فاطمه(س) فرمود: ای فاطمه، نکند مردم بگویند که فاطمه دختر محمّد از پوشش زورگویان استفاده می کند. فاطمه(س) گردن بند را درآورد. آن را فروخت. با پول آن بنده ای خرید و آزاد کرد و قلب پدر را با این کار شاد نمود».

ستایش پرورگار

درباره مقام والای دختر پیامبر، بانوی زنان بهشت، آنچه با قلم شکسته مان بنویسیم، چون غباری است در آسمان بیکران. باید از زلال دریای معرفت و پیامبر رحمت مدح او را شنید که فرمود: «دخترم فاطمه، سرور زنان سراسر عالم است. هرگاه در محراب خود در برابر پروردگارش، جلّ جلاله، بایستد، نورش برای فرشتگان آسمان درخشش دارد، چنان که نور ستارگان برای زمینیان درخشش دارد و خدا به فرشتگانش می فرماید: ای فرشتگان من، به بنده من فاطمه بنگرید. بانوی بندگان من در برابر من ایستاده است و بدنش از ترس من می لرزد. او با میل خویش به عبادت من روی آورده است. شما را گواه می گیرم که پیروان او را از آتش ایمن گردانیدم».

ستایش خدا

روز میلاد فاطمه زهرا(س)، روز میلاد همه خوبیهاست. روز جاری شدن زلال ایمان در همه قلبهاست. روز شستشو در چشمه معنویت فاطمی است. روز هدیه اخلاق پسندیده و خوی نیکوست. روز سجده و سپاس خداست؛ سپاس بر آفریدنِ این نور پاک، این سرچشمه رحمت، این نسیم حیات معنوی، این حوریه بهشتی در میان انسان ها. خداوندا، تو را سپاس که عشق او را در قلب ما نهادی. تو را سپاس که دست ما را به ریسمان هدایتش رساندی. مهربانا، نور پرفروغش را همواره بر زندگیمان بتابان. آمین.

در انتظار آمدنت

سال ها بود که خلقت با همه وسعتش، آمدنت را انتظار می کشید. سال ها بود که آب در انتظار دیدن کسی بود که نَفَسش حیات در کالبد بی روح خلقت می دمد. سال ها بود که آسمان چشم به راه کسی بود که در برابر وسعت سینه اش، ذره باشد. سال ها بود که خورشید منتظر نوری بود که از آن گرما و روشنی بگیرد. تو آمدی، بعد از آن همه انتظار. آسمان و زمین لبریز از نور تو شد. تویی که محورِ آفرینشِ همه خلقتی. تویی که مظهر صفات برتری، تجسم کامل ترین صفات خداوندی. تو آمدی و جهان واله تو ماند و دعاگوی قدمت شد. سلام و درود خدا بر تو ای سرچشمه رحمت الهی!

محور آفرینش

آن روز که خدا خواست بیافریند، تو را محور همه خوبی ها قرار داد. تو مظهر رحمت خداوندی. اگر آب مایه حیات است، از دم حیات بخش تو جان می گیرد. اگر خورشید نورانی است، به گوشه چشم توست. اگر رحمت خدا جاری است از بی کران وجود تو سرازیر می شود. اگر پروردگار خشم آرد، از زخم دل توست. ای میزان ترازوی عفو و خشم خدا، بر ما باران رحمت و مهرت را ببار.

نماز فاطمه(س)

سحرگاه است. مدینه در خواب است؛ امّا خانه فاطمه(س) روشن است. فاطمه(س) غرق در عشق خدا و محو در راز و نیاز با او، به نماز ایستاده است.

فاطمه ای که ترازوی خشم و رضای خداوندی است، فاطمه ای که خدایش به او می بالد، به نماز ایستاده و از ترس خدا می لرزد، نفس نفس می زند و با چشمان پر اشک او را می خواند. شگفتا از تو ای فاطمه! و شگفتا از آفریننده تو! مبارک باد این آفرینش. مبارک باد این حضور نورانی. مبارک باد این میلاد خجسته.

آراستن درون

امروز روز مبارکی است. عید خجسته ایست. روز میلاد نور، وزیدن نسیم حیات، باریدن باران رحمت. بیایید دل هامان را خانه تکانی کنیم. غبار دنیانگری و تاریک پسندی را از دریچه چشم ها برگیریم و پرده های سپید عفاف و حیا بر آن بیاویزیم. دل هامان را با رشته های نورانی عشق به اهل بیت آذین بندیم. سبد سبد گل ایمان و معرفت از گوشه کنار قلبمان بچینیم. سینه هامان را از گل ولای مادی طلبی پاک کنیم و بر آن رنگ روشن تقوا بپاشیم. بیایید در خانه دلمان جشن میلاد بگیریم و به کودکانمان عیدی بدهیم. مبارک باد این عید فرخنده، میلاد فاطمه زهرا(س).

راز و نیاز با خدا از زبان دختر پیامبر که خلوص عبادتش مایه فخر خدا بود، حدیثی جان بخش است. دو متن کوتاه زیر ترجمه و برداشتی است از دعای بعد از نماز حضرت فاطمه زهرا(س):

زمزمه نیاز

پروردگارا، هرکه به طلب حاجتی به سوی مخلوقی رود و خود را برای آن آماده سازد، امید لطف و عطا و احسان دارد. مهربانا، اینک من به طلب حاجت از تو آماده شده ام و امید لطف و بخشش دارم. مهربان من، مرا از بخششت محروم مگردان که تو بر طالب حاجت دست رد نمی زنی و گنجینه عطایت از بخشش کاستی نمی گیرد.

به امید نزدیک شدن

الهی، به سوی تو آمده ام به امید نزدیک شدن به تو، نه به پشتوانه عملی صالح و نه به شفاعت مخلوقی جز پیامبرت و اهل بیتش. به سوی تو آمدم به امید عفو بی منتهای تو که ویژه خطاکارانش گرداندی، آنان که همه عمر بر گناه پافشاری کردند و این بسیاری زمان گناه، جلوی عفو و بخشش تو را نگرفت. مولای من، بخشش و احسان، کار همیشگی توست، چنان که گناه عادت من است. پس به حق محمّد و دودمان پاکش، از گناه من در گذر که گناه بزرگ را کسی جز تو ای خدای بزرگ نمی بخشد.

[ شنبه بیست و سوم اردیبهشت 1391 ] [ 7:55 قبل از ظهر ] [ بهرام مومنی ]

شعر در باره معلم

(درباره روز معلم)

چــه خــوب و بــاصــفایـــی ای معلم تــو نــــــور چــشـــم مـــائی ای معلم

هــمـیــشــه دم زنــی از مــعــنـویــت بــــــــه راه انـــبـــیـــــائـــی ای معلم

هر آن سودی که باشد مایه از توست ولـــی خـــــــود بـیـنـــوائی ای معلم

فـــلاطـون گـــر بُود بی درک اســتاد نــــــدارد ره بـــه جــــائــی ای معلم

تو کــــاخ علــم و صنعت را به عالم نخـــســـتـیـن پــــایــه هائی ای معلم

تو خود ســــوزی و بخشـی روشنائی هــمــــه نــــور و ضیـــائی ای معلم

همـــه اندر پـی مـــرغ و فســنجــــان تــو بـا ســــبــزی رضــائـی ای معلم

هــــزار افســوس چون شعر "خدایی" بـــه دوران کـــم بــــــهائــی ای معلم

[ سه شنبه دوازدهم اردیبهشت 1391 ] [ 9:14 قبل از ظهر ] [ بهرام مومنی ]

در باره شهادت حضرت زهرا

***************************************************************************

یا فاطمه الزهرا (س )

شهادت دخت نبی (ص )و همسر علی و شفیعه ی روز جزا بر شیعیان وپیروانش تسلیت باد.

آن روز که پهلوي تو از کينه شکست دل‌هاي مُحبّان تو در سينه شکست

تصوير تو را دِل علي آينه بود اندوه تو سنگي شد و آيينه شکست

*********************************************************

از فاطمه اكتفا به نامش نكنيد نشناخته توصيف مقامش نكنيد

هر كس در او محبت زهرا نيست علامه اگر هست سلامش نكنيد

**********************************************************

فاطميه قصه‌گوي رنجهاست فاطميه تفسير سوز مرتضي‌ست

فاطميه شعر داغ لاله است قصه‌ي زهراي 18 ساله‌ست

******************************************************

اي كاش فدك اين همه اسرار نداشت اي كاش مدينه در و ديوار نداشت

فرياد دل محسن زهرا اين بود اي كاش در سوخته مسمار نداشت

*************************************************************

دکتر شريعتي:

خواستم بگويم، كه فاطمه دختر محمد است.

ديدم كه فاطمه نيست.

خواستم بگويم، كه فاطمه همسر علي است.

ديدم كه فاطمه نيست.

خواستم بگويم، كه فاطمه مادر حسين است.

ديدم كه فاطمه نيست.

خواستم بگويم، كه فاطمه مادر زينب است.

باز ديدم كه فاطمه نيست.

نه، اين‌ها همه هست و اين همه فاطمه نيست.

«فاطمه، فاطمه است»

فاطمه (س)

حضرت حیدر به نام فاطمه حساس بود

خلقت از روز ازل مدیون عطر یاس بود

ای که بستی را ه را در کوچه ها بر فاطمه

گردنت را می شکست آن جا اگر عباس بود

[ شنبه نهم اردیبهشت 1391 ] [ 10:51 قبل از ظهر ] [ بهرام مومنی ]

علل بد خطی

علل بدخطی

* توجه نکردن دان شآموزان به خط زمینه دفتر و تخته کلاس.

* اضطراب و نگرانی دانش آموزان هنگام نوشتن.

* نداشتن اعتماد به نفس هنگام نوشتن. * نداشتن آ مادگی جسمانی، روانی، روحی.

* وجود اختلالات یادگیری در دان شآموزان. * نداشتن هدف و انگیزه برای زیبانویسی.

* مواجه شدن دان شآموزان با حجم زیاد تکالیف. * تندنویسی تکالیف.

* استفاده از خودکار، روان نویس و وسایل مشابه آن. * بی توجهی به هنر.

* فشردگی برنامه کلاسی در یک نیمروز و فشار بر دان شآموزان به سبب دو یا چند نوبتی بودن مدرسه.

* استفاده از ابزار نامناسب از جمله مداد کوتاه و کاغذ بدون خط به خصوص در پایه های اولیه ابتدایی.

* بی دقتی هنگام نوشتن و رعایت نکردن هم شکلی، هم اندازه و هم فاصله بودن واژگان.

* بی دقتی برای تمیز و مرتب نوشتن. * تراکم بیش از حد شاگردان در کلاس و نداشتن فضای مناسب و کافی برای نوشتن.

* دادن تکالیف نامناسب و بدون تناسب با توانایی کودکان.

* بی اعتنایی اغلب معلمان ابتدایی به استفاده از خ ط نستعلیق و آموزش آن.

* واکنش های منفی و نامناسب بعضی معلمان در برخورد با نوشت ههای دانش آموزان.

* جدی نگرفتن یادگیری خط از طرف خانواده و مدرسه و نبود مراقبت های لازم.

* نبود انگیزه، حوصله و دانش لازم نزد برخی معلمان ابتدایی برای آموزش خط به دان شآموزان.

* بدخطی بعضی از والدین، سرمشق نامناسبی برای کودکان است.

* دادن سرمش قهایی با رس مالخط نامناسب به دان شآموزان.

* ندانستن روش و راهکارهای، خوشنویسی و اجرا نکردن تمری نهای لازم.

* قرار دادن چپ دست و راست دست در کنار هم هنگام نوشتن.

* بی توجهی به زیبایی هنری خط که باعث تقویت روح لطیف در کودکان م یشود.

* نبود دستورالعمل مشخص و روشنی برای آموزش خط نستعلیق به منظور تکرار و تمرین دان شآموزان.

راهکارهای رفع بدخطی

* انگیزه آموزش خط زیبا به دان شآموزان در معلمان تقویت شود.

* معلمان در مورد خط بچ هها را توبیخ نکنند. * معلم با رفتار خود در میان دان شآموزان تبعیض قایل نشود.

* با رسیدگی انفرادی به نوشته های کودکان ضعیف دلیل بدخطی بررسی و برای برطرف کردن آن تمهیدات لازم اندیشیده شود.

* علاقه و انگیزه برای صحیح نوشتن و زیبانویسی را در کودکان تقویت کنند.

* به تفاوت های فردی و نقاط قوت و ضعف دان شآموزان توجه شود.

* مقدار تکالیف با توانایی کودکان تناسب داشته باشد.

* تکالیف هدفدار باشد و باعث تقویت قوای ذهنی کودک شود.

* تکالیف به گون های باشد تا تمرین و تکرار آنها باعث تثبیت یادگیری شود.

* تکالیف به صورت مستمر مورد رسیدگی معلم قرار گیرد و او از تشویق و تذکر استفاده کند.

* اهمیت انجام دادن تکالیف نوشتنی برای کودک مشخص باشد.

* از الفاظ مناسب و زیبا مانند بسیار خوب، آفرین فرزندم و ... در تأیید نوشت ههای کودکان استفاده شود.

* هرگز نباید تکالیف دان شآموزان را خط زد، زیرا انگیزه زیبا نوشتن را در آنها از بین م یبرد.

* در نوع تکالیف تنوع وجود داشته باشد تا رغبت انجام دادن آن در دان شآموز ایجاد شود.

* بعضی اشتباهات دانش آموزان چشم پوشی شود و او مورد راهنمایی قرار گیرد.

* دانش آموزان به خط زمینه دفتر و تخته کلاس توجه کنند.

* دانش آموزان به جه تهای حرکت در نوشتن مانند بالابه پایین، راست به چپ و زیر خط دقت کنند.

* کودک مداد را به طور صحیح در دست بگیرد و برای نوشتن، از ابزار مناسب استفاده کند.

* با رعایت نظم و پاکیزگی صفحه دفتر خود را کثیف نکند.

* زیاد درشت و زیاد ریز ننویسد و به یک اندازه نوشتن عادت کند.

* در آغاز نوشتن از دفاتر خ طدار استفاده کند تا بتواند در مراحل بعدی بدون استفاده از خط زمینه مطلب خود را در خطی

مستقیم و درست بنویسد.

* دانش آموزان عادت کنند واژگان را ی کسره و یک باره بنویسند و سپس نقط ههای حروف هر کلمه را بگذارند.

* بهتر است تا زمانی که شاگردان به درست نوشتن عادت کنند، تکالیف خود را در کلاس و زیر نظر مستقیم معلم انجام دهند.

* دانش آموزان نوشتن واژگان دیگر را نیز تمرین کنند و نوشتن کلمات و رونویسی مختص به کتاب نباشد تا درست نوشتن

کلمات دیگر را نیز یاد بگیرند.

* از وضع خانوادگی، مالی، فرهنگی، توانای یها، حالات روحی روانی، عاطفی و بهداشتی دان شآموزان اطلاعات کافی در

دست باشد، زیرا گاهی انگیز ههای بدخطی ناراحت یهای روحی عاطفی و فرهنگی است.

* نگاه کردن به خط نستعلیق(مشق نظری) تأثیر زیادی در خو شنویسی دارد. بنابر این بهتر است از پایه اول دانش آموز با

این خط آشنا شود.

* به ساعت خوشنویسی اهمیت بیشتری داده شود.

* از رسم الخط های تحریری برای تقویت مهارت دان شآموزان در نوشتن استفاده شود(مانند تمرین هایی برای پر رنگ کردن

کلمات تحریری، کپی کردن از روی آنها جهت تمرین، شبی هسازی به طور مستقیم از طریق نگاه کردن(مشق نظری) و عمل

سایه زدن).

* برای استفاده از خط نستعلیق به صورت مداوم و مستمر ت أکید شود.

[ دوشنبه یکم اسفند 1390 ] [ 11:26 قبل از ظهر ] [ بهرام مومنی ]

خوش آمد گويي

[ یکشنبه شانزدهم بهمن 1390 ] [ 10:10 قبل از ظهر ] [ بهرام مومنی ]

تقویت مهارت سخن گفتن

تقويت مهارت سخن گفتن از دوران كودكي

كودكان در سنين پائين مستعد زبان آموزي بسياري هستند. والدين با توجه به اين زمينه مساعد مي توانند با استفاده ازاين كانالها مهارتهاي كلامي را تقويت و اين استعداد را شكوفا نمايند. فراگيري مهارتهاي كلامي توسط كودك موجب ميشود كه او در دوره دبستان در فعاليت هاي درسي و اجتماعي از موفقيت بيشتر، آرامش بيشتر، روحيه بشاش ترو از اعتماد بنفس بالايي برخوردارشود.. استفاده از كتابهاي قصه و داستانهاي زيبا و با محتوا در رشد قوه تخيل و گنجينه كودك يكي از اين كانالهاي موثر است. شركت كودكان در تئاتر نمايشي مخصوص كودكان در دبستان نيز راه ديگري براي ابراز عواطف و انديشه هاي كودك است كه در رشد قوه هنري و گويايي و رشد اعتماد بنفس او نقش موثر دارد.......
-----------------------------------------

يكي از اركان زبان آموزي مهارت سخن گفتن است، و جزء اهداف برنامه درسي دوره ابتدايي تقويت و پرورش آن است. هدف اساسي از آموزش مهارت هاي زباني، گوش دادن، سخن گفتن، خواندن و نوشتن آن است كه فراگيران بتوانند در گفت و شنودها شركت كنند و با هم ارتباط برقرار نمايند. احساسات و نظرات خود را به صورت گفتار يا نوشتار بيان كنند. نوشته اي را بخوانند و فكر به كار رفته در آن را بفهمند و از شنيدن و خواندن كلام موزون و آهنگين لذت ببرند.براي غني سازي واژگان ذهني يك كودك كارها و فعاليت هاي زيادي مي توان انجام داد. هر چقدر ارتباط زباني كودك با اطرافيان زيادتر باشد به همان اندازه تسلط و مهارت بيشتري حاصل شود. قصه گويي، بازي هاي نمايشي، تصوير خواني، شعرخواني، سرودها و متل ها همگي از برنامه هاي بسيار مؤثر براي تقويت و پيشبرد زبان آموزي است كه كودكان را براي ورود به دوره دبستان آماده مي كنند.

الف) قصه گويي

يكي از تكنيك ها و برنامه هايي كه مي تواند به رشد و بهبود زبان در كودكان كمك كند، قصه و قصه گويي است انسان ها در همه ي حالات زندگي با قصه همراه و مأنوس بوده اند و همين است كه قصه را همزاد انسان دانسته اند. كودكان شيفته ي قصه و قصه گويي هستند . قصه تأثير شگرفي در روان زبان، رفتار و شخصيت كودك برجا مي گذارد. در كنار قصه گويي مي توان از كودك خواست تا كلمه يا كلماتي را تكرار كند يا مثلاً بگويد كه قهرمان از كجا حركت كرده، نامش چه بوده، چه ديد و چه گفت و …با اين تكرارها مي توان به كودك كمك كرد تا كلمات را بيان كند، به خاطر بسپارد و اگر احياناً اشتباه ياد گرفته است تصحيح كند. قصه فرصت خوبي براي اصلاح لغزش ها و اشكالات زباني مي تواند باشد. بنابراين از علاقه فراوان كودكان به قصد بايد بيشترين بهره را در امر زيان آموزي و تقويت مهارت هاي زباني تقويت تخيل و تفكر و گنجينه ي لغات شنيداري آنها كسب كرد. مربيان مي توانند گاه گاهي از كودكان بخواهند كه آنها به قصه گويي بپردازند. در قصه گويي دو مهارت مهم زبان آموزي يعني گوش كردن و سخن گفتن تمرين و تقويت مي شود.

ب) شعر

كودكان از همان آغاز زمزمه هايي شعرگونه دارند و از توليد آهنگ با هر وسيله اي كه بيابند لذت مي برند. هدف عمده شعر، رشد عواطف و باروري تخيلات و پرورش و ذوق و استعداد كودك است. علاوه بر آن پاسخي است به نياز فطري كودك به موسيقي و آهنگ و گسترش دنياي ذهني و تقويت حافظه و خلاقيت هنري و ادبي او. شعر به زبان گشايي كودك و آموزش غير مستقيم كودكان و اصلاح گفتار آنان و حمايت و تقويت جريان رسمي زبان آموزي كمك مي‌كند. اگر مربيان و معلمان پيش دبستاني و دبستاني شعر را به نحو صحيح بخوانند همه فوايد موجود در شعر نصيب كودكان خواهد شد. وجود قافيه در شعر يكي از عواملي است كه موجب گوش نوازي و جذب شنونده و شنيدن و خواندن آن مي شود. كودكان پيش از رسيدن به وزن شعر موسيقي قافيه را مي شناسند و براي آن ها، شعر بودن به داشتن قافيه مشخص مي شود. كودكان به كلام آهنگين و شعر و موسيقي علاقه مندند و ما مي توانيم از اين علاقه آنها در جهت زبان آموزي و گسترش واژگاني كودكان بيشترين بهره را ببريم. و با خواندن شعر و تكرار آن توسط كودكان موجبات رشد و تكامل زباني آنها را فراهم آوريم.

ج) تصوير خواني

آثار مصور به آثاري گفته مي شود كه وسيله ي انتقال پيام، تصوير است. تصوير اگر در حيطه محدوديت هاي ذهني كودكان تهيه شود مي تواند براي قوه ي بيان خلاقيت و روان شدن گويايي كودكان مفيد باشد كتابهاي تصويري ماجرا يا داستاني است كه با استفاده از تصاوير، صحنه هاي ماجرا يا داستان به صورت پشت سرهم و پيوسته در برابر ديدگان كودكان قرار مي گيرد آنها در عين حال كه تصاوير مختلف را به هم ربط مي دهند خود درباره تصاوير حرف مي زنند و يا مربي آنها را توضيح مي دهد. همين حرف زدن و آفرينش جمله ها و عبارت ها درباره ي تصاوير گام بسيار موثري در جهت زبان آموزي است و علاوه بر آن قوه ي تخيل، خلاقيت و ذهن بچه ها نيز تقويت مي شود.

د) بازي هاي نمايش

بازي در شكل دادن شخصيت كودك بهترين نوع فعاليت است. بازي موجب نيرو بخشيدن به قدرت تخيل و بيان كودك مي شود. امروزه استفاده از بازي هاي نمايشي و نمايش خلاق در كلاسهاي پش از دبستان به ابزار مفيد در دست مربيان علاقمند جهت پرورش استعدادها و خلاقيت ها تبديل شده است. نمايش خلاق فعاليت نمايشي خود جوشي است كه كودكان تجربه ها و اعمال بزرگسالان را كه ديده اند بازسازي مي كنند. در هنگام بازي سخن مي گويند و گفتگوهاي صحنه هاي ضميمه هاي مختلف زندگي را تكرار مي نمايند بديهي است انجام اين نوع بازي ها، قدرت بيان و سخن گويي آنها و تسلط به زبان را در نزد كودكان تقويت مي‌كند

نوشته شده توسط ابوالفضل مومنی دهقی پایه ی پنجم مهردشت

[ پنجشنبه سیزدهم بهمن 1390 ] [ 11:21 قبل از ظهر ] [ بهرام مومنی ]

مهارت سخن گفتن

تقويت مهارت سخن گفتن

به نام خدا » »

نقش پيش دبستان ودبستان در رشد زبان كودك

يكي از ارگان زبان آموزي مهارت سخن گفتن است، و جزء اهداف برنامه درسي دوره ابتدايي تقويت و پرورش آن است. هدف اساسي از آموزش مهارت هاي زباني، گوش دادن . سخن گفتن ، خواندن و نوشتن آن است كه فراگيران بتوانند در گفت و شنودها شركت كنند و با هم ارتباط برقرار نمايند. احساسات و نظرات خود را به صورت گفتار يا نوشتار بيان كنند. نوشته اي را بخوانند و فكر به كار رفته در آن را بفهمند و از شنيدن و خواندن كلام موزون و آهنگين لذت ببرند..
مراكز پيش از دبستان مثل خانواده. همسالان و هم بازي ها. مهدهاي كودك، دوره ي آمادگي و نقش بسيار مهم و اساسي در رشد زبان كودكان دارند. در دوره آمادگي مربيان فعاليت هايي را انجام مي‌دهند كه موجب تقويت و رشد اركان زبان (گوش دادن و سخن گفتن) مي‌شود..
در غني سازي واژگان ذهني يك كودك كارها و فعاليت هاي زيادي مي‌توان انجام داد. هر چقدر ارتباط زباني كودك با اطرافيان زيادتر باشد به همان اندازه تسلط و مهارت بيشتري حاصل شود. در مراكز پيش از دبستان، فرصت لازم پيش مي‌آيد تا كودك با حرف زدن بتواند احساسات و عقايد و خواسته هاي خود را بيان كند. قصه گويي، بازي هاي نمايشي، تصوير خواني، شعر خواني، سرودها و هتل ها همگي از برنامه‌هاي بسيار موثر براي تقويت و پيشبرد زبان آموزي است كه كودكان را براي ورود به دوره دبستان آماده مي‌كنند..

ـ روش هاي رشد زباني در كودكان پيش دبستاني ودبستاني
الف) قصه گويي : يكي از تكنيك ها و برنامه هايي كه مي‌تواند به رشد و بهبود زبان در كودكان كمك كند. قصه و قصه گويي است انسان ها در همه ي حالات زندگي با قصه همراه و مانوس بوده اند و همين است كه قصه را همزاد انسان دانسته اند. كودكان شيفته ي قصه و قصه گويي هستند. قصه تاثير شگرفي در روان زبان، رفتار و شخصيت كودك برجا مي‌گذارد.
در كنار قصه گويي مي‌توان از كودك خواست تا كلمه يا كلماتي را تكرار كند يا مثلاً بگويد كه قهرمان از كجا حركت كرده. نامش چه بوده. چه ديد و چه گفت و …
با اين تكرارها مي‌توان به كودك كمك كرد تا كلمات را بيان كند، به خاطر بسپارد و اگر احياناً اشتباه ياد گرفته است تصحيح كند. قصه فرصت خوبي براي اصلاح لغزش ها و اشكالات زباني مي‌تواند باشد..
بنابراين از علاقه فراوان كودكان به قصد بايد بيشترين بهره را در امر زبان آموزي و تقويت مهارت هاي زباني تقويت تخليل و تفكر و گنجينه ي لغات شنيداري آنها كسب كند..
مربيان مي توانند گاه گاهي از كودكان بخواهند كه آنها به قصه گويي بپردازند. در قصه گويي دو مهارت مهم زبان آموزي يعني گوش كردن و سخن گفتن تمرين و تقويت مي‌شود..
ب) شعر : كودكان از همان آغاز زمزمه هايي شعر گونه دارند و از توليد آهنگ با هر وسيله اي كه بيايند لذت مي‌برند. هدف عمده شعر، رشد عواطف و باروري تخيلات و پرورش و ذوق و استعداد كودك است. علاوه بر آن پاسخي است به نياز فطري كودك به موسيقي و آهنگ و گسترش دنياي ذهني و تقويت حافظه و خلاقيت هنري و ادبي او
شعر به زبان گشايي كودك و آموزش غير مستقيم كودكان و اصلاح گفتار آنان و حمايت و تقويت جريان رسمي زبان آموزي كودك مي‌كند. اگر مربيان و معلمان پيش دبستاني شعر را به نحو صحيح بخوانند همه فوايد موجود در شعر نصيب كودكان خواهد شد..
وجود قافيه در شعر يكي از عواملي است كه موجب گوش نوازي و جذب شنونده و شنيدن و خواندن آن مي‌شود. كودكان پش از رسيدن به وزن شعر موسيقي قافيه را مي شناسند و براي آنها. شعر بودن به داشتن قافيه مشخص مي‌شود..
كودكان به كلام آهنگين و شعر و موسيقي علاقه مندند و ما مي توانيم از اين علاقه آنها در جهت زبان آموزي و گسترش واژگاني كودكان بيشترين بهره را ببريم. و با خواندن شعر و تكرار آن توسط كودكان موجبات رشد و تكامل زباني آنها را فراهم آوريم.

.
ج) تصوير خواني : آثار مصور به آثاري گفته مي‌شود كه وسيله ي انتقال پيام، تصوير است. تصوير اگر در حيطه محدوديت هاي ذهني كودكان تهيه شود مي‌تواند براي قوه ي بيان و خلاقيت روان شدن گويايي كودكان مفيد باشد..
كتابهاي تصويري ماجرا يا داستاني است كه با استفاده از تصاوير، صفحه هاي ماجرا يا داستان به صورت پشت سرهم و پيوسته در برابر ديدگان كودكان قرار كي گيرد آنها در عين حال كه تصاوير مختلف را به هم ربط مي‌دهند. خود درباره تصاوير حرف مي‌زنند و يا مربي آنها را توضيح مي‌دهد. همين حرف زدن و آفرينش جمله ها و عبارت ها درباره ي تصاوير گام بسيار موثري در جهت زبان آموزي است و علاوه بر آن قوه ي تخيل، خلاقيت و ذهن بچه ها نيز تقويت مي‌شود..
د) بازي هاي نمايش : بازي در شكل دادن شخصيت كودك بهترين نوع فعاليت است. بازي موجب نيرو بخشيدن به قدرت تخيل و بيان كودك مي‌شود. امروزه استفاده از بازي هاي نمايشي و نمايش خلاق در كلاسهاي پيش از دبستان به ابزاري مفيد در دست مربيان علاقمند جهت پژوهش استعدادها و خلاقيت ها تبديل شده است. نمايش خلاق فعاليت نمايشي خود جوشي است كه كودكان تجربه ها و اعمال بزرگسالان را كه ديده اند بازي سازي مي‌كنند. در هنگام بازي سخن مي گويند و كفتگوهاي ضميمه هاي مختلف زندگي را تكرار مي نمايند بديهي است انجام اين نوع بازي ها. قدرت بيان و سخن گويي آنها و تسلط به زبان را در نزد كودكان تقويت مي‌كند..

نوشته شده توسط ابوالفضل مومنی پایه پنجم مهردشت

[ شنبه هشتم بهمن 1390 ] [ 11:8 قبل از ظهر ] [ بهرام مومنی ]

مهارت زبان آموزی و رابطه آن با مغز

مراكز تكلم در مغز :

در سال 1860 جراح معروف فرانسوي بروكا ملاحظه نمود دو تن از بيمارانش كه از ناحيه چپ پيشاني آسيب ديده بودند اختلالات شديد در تكلم نشان مي دادند . بروكا نتيجه گرفت تباهي اين ناحيه سبب بروز اختلال در تكلم مي گردد . بعداً اين منطقه به نام "ناحيه بروكا" معروف گرديد .

تحقيقات بروكا منجر به قبول مفهوم تمركز كلام در ناحيه خاصي از مغز گرديد و جراحان آن زمان علاقمندي زياد به تحقيق در اين باب نشان دادند و برخي نيز مراكز ديگري را براي تكلم پيشنهاد نمودند . ورنيك پيشنهاد کرد مركز تكلم در ناحيه گيجگاهي واقع شده است2 .

دو مرکز اصلی زبان در نیم کره چپ قرار دارد . ناحیه بروکا به تکلم (گفتن اختصاص دارد و ورنیکه در لب گیجگاهی چپ به فهم زبان مربوط است.آسیب در ناحیه بروکا اگر چه موجب دشوار گفتن می شود ولی در فهم سخن دیگران فرد با مشکل مواجه نمی شود.

در عارضه خاصي به نام آفازيا قوه كلام و ناطقه بطور كامل يا ناقص از ميان مي رود . علل بارز ايجاد كننده اين پديده عبارتند از : 1- اختلالات حركتي ناشي از ضايعات و تباهي بخش حركتي مغز كه مسئول برقراري ضبط ماهيچه اي در تكلم است . 2- اختلال در تكلم كه در اثر آسيب ديدن ناحيه تكلم در مغز به وجود مي آيد .

علائم بارز و آشكار آفازيا بسيار پيچيده و فراوان هستند . به طور كلي سه نوع علائم قابل تشخيص مي باشند :

1. ناهنجاريهاي توصيفي و بياني كه در آنها مشكل اصلي در سخن گفتن است . در برخي از موارد خزانه لغات فرد متبلي به اين چند عارضه محدود به چند كلمه ميشود .

2. اختلالات در درك كه به صورت دشوار ي در كلام ظاهر مي گردد . فرد مبتلا نمي تواند به پرسشها و دستورات ساده پاسخ دهد و قادر نيست في المثل انگشت سبابه به دست راست خود را روي گوش چپ خنود بگذارد .

3. اختلالات در فراموشي به اين ترتيب كه فرد نمي تواند كلمه درست و بجائي براي شيئي مورد نظر بيابد ولي طرز كار اشيا ء را فراموش نمي نمايد . مثلاً قادر نيست لغتي براي ‹‹ كارد ›› يعني بريدن را بيان مي نمايد .

در كتاب زمينة روانشناسي هيگمارد ؛ نيمكرة چپ ؛ گفتار ، خواندن ، نوشتن و محاسبه كردن را كنترل مي كند و نيمكرة راست ؛ توانائيهاي موسيقي و هنري ذهني و ادراك طرحهاي غامض هندسي را كنترل مي كند . همانطور كه استنباط مي گردد بر اساس نظر مؤلف نيمكره چپ مسئول گفتار در انسان مي باشد .

لكنت زبان :

در ميان اختلالات تكلم كه در كودكان ملاحظه مي شود ، تأخير در صحبت كردن و لكنت زبان اهميت زيادي دارند . نوزاد انسان بهنگام تولد از لحاظ ساختماني آمادگي ايجاد صداهايي را دارد . اين كنش مانند ساير كنشها از طريق آموختن توسعه مي يابد . زندگي اوليه كودك شامل گريه مكرر است و به دنبال آن تكرار هجاها كه شاخص دوره مهمي در رشد تكلم است. يك دليل براي رشد تكلم عبارت است از پيشرفت در كاربرد كلمات .مثلاً كودكان در دو ماهه اول زندگي در حدود هفت تا هشت صدا را مورد استفاده قرار مي دهند كه در دو ونيم سالگي به 27 درصد افزايش مي يابد . در حدود 10 ماهگي كودك اداكردن كلمات را شروع ميكند و با پيشرفت تدريجي اين استعداد ، استفاده از كلمات در دوونيم سالگي ممكن است به 250 كلمه برسد .در سومين سالگي كودك قواعد زبان را مي آموزد و شروع به ساختن جمله مي كند . بنابر اين چند ماه تأخير در تكلم را نبايد چندان جدي گرفت ، هر چند اگر تأخير زياد باشد با يد فوراً بدان توجه نمود .

رشد تكلم مي تواند به علل مختلف و عضوي ، رواني و اجتماعي ، دچار تأخير شده يا متوقف گردد . علل عضوي مانند عقب ماندگي ذهني ، آنازي ، اوتيسم و از اين قبيل ؛ علل رواني مانند آشفتگي هاي هيجاني ، فقدان محرك ، جداشدن از مادر و از اين قبيل ، علل اجتماعي مانند طبقة اجتماعي ، سخن گفتن به دو زبان و غيره .

لكنت زبان حدوداً در سنين دو تا پنج سالگي آغاز مي شود و يك درصد افراد را در بر مي گيرد .همچنين هنگامي كه كودك آموزش دبستاني را آغاز ميكند ، بر اثر نگرانيهاي عاطفي ، اجتماعي ناشي از مدرسه و خانواده ، احتمال بروز لكنت زبان افزايش مي يابد .

تعاريف لكنت زبان گر چه متعدد است همگي بر موارد مشتركي توافق و تأكيد دارند . لكنت زبان نوعي اختلال دايمي يا موقتي تكلم است كه به صورت تكرار ، مكثهاي طولاتي و ممتدگويي صداها ، سيلابها يا كلمات بروز مي كند و به علت وجود تشنج عضلاني ، كودك از توليد صداها به طور عادي عاجز است و آنها را به طور غير طبيعي و نامناسب ادا مي كند .

شدت كلنت زبان در افراد مختلف يكسان نيست و به دو صورت كلونيكي و تونيكي مشاهده مي شود ،

1) در حالت كلونيكي ، عضلاني تكلمي ، بيشتر به ارتعاش در مي آيند و فرد مجبور مي شود معمولاً اولين سيلاب كلمه را به سرعت و تشنج چندين بار تكرار كند ؛ براي نمونه ، كودك الكني كلمه ‹‹ انار ›› را به صورت ‹‹ ا –ا – ا- انار ›› و كلمه ‹‹ مادر ›› را به صورت ‹‹ م – م – م– مادر ›› تلفظ مي كند ؛ 2 ) در حالت تونيكي ، فرد بر اثر انقباض حركاتي دستگاه گويايي و براي تلفظ يك كلمه دچار وقفه مي شود و به شدت به خود فشار مي آورد تا آنكه سرانجام به طور ناگهاني و با تشنج كلمه را بيان مي كند .

معمولاً حالات كلونيكي و تونيكي در الكن ها همزمان است .

كودكان الكن در بيان برخي حروف و كلمات مشكلات بيشتري دارند . بيان كليه حروف و كلمات كه با بستن لبها تلفظ مي شود ، مثل ‹‹ ب – پ – م ›› و نيز حروف و كلماتي كه با حركت زبان ادا مي گردند . مثل ، ت ، ث ، س ، و ط براي الكنها مشكل است . معلمان و والدين بايد به اين نكته مهم بيشتر توجه كنند و باعث وخيم تر شدن مشكلات رواني ـ اجتماعي الكن ها نشوند .

بسياري از والدين كه مشاهده مي كنند كودكشان قادر به حرف زدن نيست اورا به حال خود رها مي كنند در حاليكه ممكن است اين ناتواني عارضي باشد و اگر د ردوران كودكي از تمرين با او خودداري نمايند بعد از 7 سالگي درمان آن بسيار مشكل خواهد بود . اگر بچه اي توانست دو يا سه كلام را ياد بگيرد و آنرا تكرار نمايد ، اين كودك مبتلا به كلنت زبان نيست و مربي بايد استعداد او را تحريك كند . در روانشناسي تدابيري به وجود مي آورده اند كه ابتدا با آزمايش تصوير ذهني فكر او را تقويت مي كنند و سپس اين تصويرهاي ذهني را طبقه بندي نموده از آن كلمات كوچكي براي كودك مي سازند . و وادارش مي كنند در هر روز دو يا سه كلام آنرا تكرار كند و از آن جمله بسازد و با اين روش موفق مي شوند .

عقب ماندگي او را جبران نمايند و يا لااقل بعد از يكسال از سن عقلي آنها را جلوتر برده اند .

علايم و نشانه ها :

كودكان الكن علائمي دارند كه شناخت آنان را تسهيل مي كند . اين نشانه ها ، به ويژه هنگام تكلم بارزتر است . توجه به اين موارد مربي را در شناخت اين كودكان ياري مي دهد . برخي علايم كه كودكان الكن بسيار مشاهده مي شود عبارت است از :

1- گوشه گيري مهمترين نشانه كودكان الكن است كه براثر آن الكن ، احساس حقارت مي كند و ساكت و آرام در گوشه اي مي نشيند و از طرح هر گونه پرسش خودداري مي كند و در نتيجه استعدادهايش شكوفا نم شود . معلمان نبايد كودكان الكن را در كلاس ناديده بگيرند .

2- كودكان الكن هنگام صحبت كردن به انجام دادن بسياري حركات كمك كننده مي پردازند و بدان وسيله مقصود خود را بيان مي كنند . از جمله اين حركات مي توان از حركات غير طبيعي چشم ، فشردن عضلات پيشاني ، لرزش چانه ، حركات اضافي سرو گردن ، تغيير در حالات چهره ، انقباض شديد عضلات صورت ، به هم زدن پلكها ، اخم كردن و تكان دادن دستها و پاها نام برد .

3- كودكان الكن در حضور جمع دچار هيجان مي شوند و بر شدت كلنت آنان افزوده مي گردد . اين عده در مواجهه با افراد برجسته و سرشناس دچار هيجان بيشتري مي شوند و تكلم براي آنان مشكلتر مي گردد ، از اين رو معلمان نبايد از كودكان الكن در موقعيتهاي هيجان انگيز و اضطراب آورد و در حضور جمع درس بپرسند ، مگر آنكه مطمئن شوند كه الكن پاسخ صحيح سؤال را به خوبي مي داند

نشانه هاي ديگر نظير تكرار يا كشيده گفتن غير عادي صداها و هجاها و مكثهاي غير عادي درتكلم . بيان كلمات با فشار و دشواري ، ترس ، اضطراب ، حساسيت فراوان ، اختلالات تنفسي ، نا اميدي و يأس ، عدم اعتماد به نفس ، افت تحصيلي ، عوض كردن جمله يا فكر بريا اجتناب از كلنت خواب و احساس خستگي نيز در برخي الكنها مشاهده مي شود .

علل كنت زبان :

علل بيشماري مي تواند كلنت زبان را به وجود آورد . متخصصان از ديدگاههاي مختلف به علل گوناگون توجه كرده اند . شناخت علل كلنت زبان براي ادامه درمان ضرورت دارد . بطور كلي مي توان علل كلنت زبان را در عوامل عضوي ، عوامل كنش و عدم غلبه طرفي مغز خلاصه كرد .

1- عوامل عضوي : در اين حالت وجود ضايعاتي در مغز يا در قسمتهاي مختلف دستگاه گويايي ممكن است كودك را از تكلم عادي باز دارد . دستگاه گويايي انسان از سه قسمت ، دستگاه تنفس در ريه ها ، ناي ، دهان ، زبان ، لب ها ، دندان ها ، فك پايين و بالا ، و حنجره كه با چند غضروف به رباط هاي صوتي متصل مي شود و تشكيل شده است اختلال در هر كدام از قسمت هاي دستگاه گويايي مي تواند باعث كلنت زبان شود .

ضايعات مغزي ممكن است در دوره قبل از تولد بر اثر عواملي نظير بيماري هاي عفوني مادر ، عكسبرداري به وسيله اشعه ايكس و اختلالات متابوليكي مادر پديد آيند . در لحظه تولد نيز بر اثر ضربه هاي وارد شده بر جمجمه نوزاد و نيز به علت آنوكسي احتمال ايجاد صدمات مغزي وجود دارد . همچنين اختلالات متابوليكي ، سوانخ ، مسموميت ها ، سوء تغذيه و ضربات وارد آمده بر سر كودك ممكن است در دوره بعد از تولد و نرسيدن اكسيژن به نوزاد پس از تولد باعث صدمات مغز ي احتمالاً كلنت زبان شود .

2- عوامل كنشي : كلنت زبان گاهي اكتسابي است و عاملي غير عضوي موجب پيدايش آن مي شود . در اين حالت هيچ گونه ضايعه مغزي يا عضوي وجود ندارد و بر اثر مشكلات اجتماعي و محيطي نظير ناراحتي هاي رواني ، ترس شديد ، تقليد ، از ديگران الكن ، ممانعت از ابراز عقيده ، تهديد ناگهاني ، جدايي از والدين در سنين اوليه كودك ، تشويق و احساس حقارت ، احساس ناامني ، كشمكش هاي دروني ، خجالت و كمرويي ، فقر فرهنگي ، نزاع و اختلافات والدين تولد فرزنددر خانواده ، سرزنش و شماتت بسيار از طرف والدين ، بچه گانه صحبت كردن والدين با كودك ، تبعيض قائل شدن والدين بين فرزندان ، تنبيه شديد كودك ، سخت گيري و استعداد و خوداري بودن وكمال طلبي ووسواس والدين به وجود مي آيد .

بعضي وقت ها شروع لكنت زبان هنگامي است كه اطرافيان كودك سفر مي كنند . ويا بچه هايي كه در تمام روز با آن ها زياد گفتگو مي شود و داستان ها و قصه ها ي فراواني برايشان گفته مي شود و با اصرار از آنها مي خواهند حرف بزنند و آنچه را شنيد ه اند بار ديگر تكرار نمايند ، مخصوصا كودكاني كه بيشتر مستعد ابتلا به لكنت زبان هستند . همچنين لكنت زبان ممكن است زماني شروع شود كه پدر تصميم بگيرد كه مورد رعايت و انضباط و ديسيبلين سنگينتر مي شود . از طرف ديگر ترس هاي خيالي كودك عامل مهمي در بروز لكنت زبان است.

پدر و مادري كه در مقابل چشمان كودك خويش به نزاع و بگو مگو مي پردازند ، با اين كار خويش موجبات لكنت زبان بچه را فراهم مي گنند و به طور كلي كانون خانوادگي در تكلم كودك اثر مستقيمي به وجود خواهد آورد .

در ميان بچه ها آن كودكي كه هيجان دارد و كم و بيش ناراحت است زبانش موقع صحبت كردن مي گيرد و اين به علت آن است كه مكانيسم بيان كه تازه در كودك به كار افتاده است بسيار حساس و ناقص است و هنوز به اندازه كافي تمرين نداشته كه به صورت يك عمل عادي در آيد . بهمين جهت كار اين مكانيسم را كوچكترين ناراحتي يا عدم تكامل جسمي و روحي مختل مي سازد و لكنت زبان را به وجود مي آورد . لكنت زبان بيشتر در ميان كودكان دو سال تا سه ساله مشاهده مي شود . اين دوره اي است كه كودك به سرعت به يادگيري كلمات و جملات مي پردازد و سعي مي كند اين آموخته ها را مورد استعمال قرار دهد .علاقه و اشتياق كودك به آموختن كلمات و بيان آنها معمولا بيش از قدرت او در زمينه بيان است . به اين ترتيب به آن مي ماند كه ماشيني بيش از اندازه معين بار كند يا از آن كار بكشند ، طبيعي است كار آن موقتا دچار اختلال خواهد شد . در بعضي مواقع كودك دو يا سه ساله به علت امور زندگي بيش از آن گرفتار است كه بتوند لااقل روزي نيم ساعت به شيرين بياني كودك خود گوش فرا دهد . در برخي مواقع نيز مادر خسته است و با عصباني يا بيحوصلگي دهان بچه را مي بندد و او را وادار به سكوت مي كند . در چنين مواردي لكنت بچه شديد تر مي شود و اگر مبتلا به لكنت زبان هم نباشد دچار اين عارضه خواهد شد . در اين مرحله كودك دو نوع محروميت را تحمل كرده است ، اول آنكه نتوانسته است حرف بزند و نيت قلبي خويش را به زبان بياورد ، دوم آنكه مورد بي مهري مادر واقع شده و قيافه عصباني و تند اورا ديده است مسلماً اين كار آساني نيست كه مادر كارهاي خانه را رها كرده و با حوصله و بردباري و قيافه متبسم به سخنان بچه گوش بدهد . اما نبايد از ياد برد كه كودك در اين مرحله به چنين توجهي نياز فراوان دارد.

3- عوامل زیستی:

الف ) ژنتیک:

در بعضي مواقع لكنت زبان در ميان افراد يك خانواده شايع است يعني مثلاً پدر و مادر ، عمو كم وبيش لكنت زبان دارند ، طبيعي است در اين موقعيت بايد انتظار داشت كه كودك هم لكنت زبان پيدا كند . اين جريان به علت توارث نيست بلكه كودك كه تازه به حرف آمده اصولا يك مقلد است و اين زبان گرفتگي را از بزرگتر ها تقليد مي كند . مورد ديگر آنكه لكنت زبان در پسرها بيشتر از دخترها شايع است . و لكنت زبان اغلب ارثي است .

ب) عدم غلبة طرفي مغز :

بعضي وقت ها شروع لكنت زبان هنگامي است كه اطرافيان كودك را كه چپ دست است به راست دستي تبديل نمايند . در مغز ، مركز كنترل سخن گفتن ، به مركز كنترل دستي كه به طور طبيعي براي كار كردن مورد رجحان شخص است خيلي نزديك و مجاور است ، هنگامي كه بچه اي را مجبور مي كنيد دست ديگرش را كه ( مورد رجحان او نيست ) به كار برد به نظر مي رسد كه دستگاه خود كارعصبي براي حرف زدن گيج شده است .

عده اي عدم غلبة طرفي مغز را در پيدايش لكنت زبان موثر دانسته اند . مغز انسان از دو نيمكره تشكيل شده است . هر كدام از اين دو نيمكره ، فرمانها را در جهت مخالف به اعضاي بدن مي فرستد ، يعني اعضاي سمت راست بدن از نيمكرة چپ مغز و اعضاي سمت چپ بدن از نيمكرة راست ، فرمانها را دريافت و اجرا مي كنند . براي آنكه هر يك از اعضاي بدن بتواند وظايف خود را بدرستي انجام دهد ، لازم است يكي از نيمكره ها ، فعاليت مسلط خود را از دست بدهد و نيمكره فعال ديگر شود ؛ در غير اين صورت در يك زمان دو فرمان به يك عضو خواهد رسيد و بر اثر ايجاد تعارض فرمان صادره قابل اجرا نخواهد بود . بر اساس تحقيقات انجام شده د ر90 تا 95 درصد افراد ، غلبه با نيمكره چپ مغز است و آنان از اعضاي سمت راست بدن استفادة بيشتري مي كنند و راست دست هستند . غلبة طرفي مغز معمولا در سنين دو تا پنج سالگي حاصل مي شود . والدين و مربيان و مشاوران بايد بدانند كه اگر بخواهند كودك چپ دست را با زور به نوشتن و كار كردن با دست راست وادار كنند ، يا بر عكس ، احتمال پيدايش لكنت زبان وجود دارد ؛ از اين رو ، بر معلمان واجب است كه اعضاي غالب بدن كودك را در بدو ورود به مدرسه به دقت بشناسد و بر اساس آن ، آموزش و پرورش كودك را آغاز كنند .براي تشخيص دست غالب كافي است توجه شود كه كودك كارهايي نظير باز كردن درب اتاق ، مسواك زدن ، نوشتن و برداشتن اشيا ء از زمين را با كدام دست انجام مي دهد .

درمان :

بسياري از والدين كه مشاهده ميكنند كودكشان قادر به حرف زدن نيست او را به حال خود رها مي كنند در حاليكه ممكن است اين ناتواني عارضي باشد و اگر در دوران كودكي از تمرين با او خود داري نمايند بعد از درمان آن بسيار مشكل خواهد بو . اگر بچه اي توانست دو يا سه كلام را ياد بگيرد و آنرا تكرار نمايد اين كودك مبتلا به لكنت زبان نيست و مربي بايد استعداد او را تحريك كند ، در روانشناسي تدابيري به وجود آورده اند كه ابتدا با آزمايش تصوير ذهني فكر او را تقويت مي كنند و سپس اين تصويرات ذهني را طبقه بندي نموده از آن كلمات كوچكي براي كودك مي سازند و وادارش مي كنند در هر روز دو يا سه كلام آنرا تكرار كند و از آن جمله بسازد و با اين روش موفق مي شوند عقب ماندگي اورا جبران نمايند و يا لااقل بعد از يكسال از سن عقلي آنها را جلوتر برده اند .

لكنت گروه كثيري از الكنها اگر به موقع مراجعه كنند قابل درمان است . هدف از درمان آلكن آن است كه :نخست ، حروف و كلمات غلط و ناموزون او به حروف و كلمات درست و موزون تغيير يابد ، دوم : ناراحتي ها و نگرانيهاي رواني الكن كاهش يافته ، يا از بين رود ؛ سوم : اعتماد به نفس ، در الكن ايجاد و تقويت شود و از گوشه گيري و احساس حقارت رهايي يابد : چهارم : رفتار اطرافيان با الكن بهبود يافته ،ديگران او را به باد تحقير و تمسخر نگيرند ؛ پنجم : اختلالات عصبي و ضايعات جسمي او تحت درمان قرار گيرد .

درمان لكنت زبان تدريجي است و بايد هر چه زودتر شروع شود . درمان قبل از هفت سالگي نتايج مطلوبي دارد . براي درمان ابتدا بايد وضعيت زندگي و نوع لكنت به خوبي شناخته شود. اطلاع دقيق از زمان آغاز تكلم ، نحوة سخن گفتن و خصوصيات شخصيتي اطرافيان و چگونگي آغاز و علل لكنت زبان ضروري است . علاوه بر روان درماني و مشاورة كودكان الكن ، موارد زير بايد مورد توجه دقيق قرار بگيرد .

1ـ الكن به هيچ وجه مورد ترحم اطرافيان قرار نگيرد و لكنت زبانش به او بازگونشود . در موارد بسيار بايد با الكن به گونه اي عمل شود كه گويي هيچگونه اختلافي ندارد.در عين حال از انجام دادن هر گونه عملي كه باعث تشديد احساس حقارت و تمسخر او شود به شدت جلوگيري به عمل آيد ؛ براي نمونه ، برخورد معلم در كلاس با كودك الكن بايد به گونه اي باشد كه اعتماد به نفس او را افزايش دهد . در اين زمينه توصيه مي شود معلم با قرار قبلي با كودك الكن و اطمينان از اينكه درس را به خوبي مي داند ، او را در زمان كوتاه و به طور تدريجي مورد سؤال قرار دهد و پيشرفتش را تشويق كند . معلم هيچگاه نبايد الكن را به صحبت كردن د رحضور جمع وادار سازد .

2ـ الكن تشويق شود كه آهسته و شمرده صحبت كند و كلمات را به آرامي بگويد و با صداي بلند درجمع سرود بخواند . به هيچ وجه الكن را نبايد در پاسخگويي به سوال شتابزده كرده و در برابر پاسخهايش به عيب جويي و خرده گيري پرداخت .

3ـ بايد با الكن هنگام سخن گفتن تماس چشمي برقرار ساخت و به گفته هايش با دقت گوش فرا داد و او را به سخن گفتن تشويق كرد و هيچگاه نبايد حرفش را قطع كرد . همچنين به الكن بايد آموخت كه هنگام تكلم به تدريج به ديگران نگاه كند .

4ـ والدين نبايد نگراني خود را از نحوه تكلم كودكشان بروز دهند و نبايد او را تحقير و مسخره كنند و بايد از دادن نامهاي نادرست ونامناسب به او جداً بپرهيزند .

5ـ الكن از رژيم غذايي خاصي استفاده كند و از خوردن غذاهاي تند و محرك بپرهيزد .و اقدامات مربي جهت درمان لكنت زبان مي تواند عبارت باشد از :

1ـ كوشش در جهت شناخت مقدماتي دانش آموز با استفاده از فنون مناسب و امكان پذير نظير مشاهده ، مصاحبه ، بررسي پرونده تحصيلي و …

2ـ مذاكره با والدين دانش آموز به منظور عطل توجه آنان به حل مشكل از طريق مراجعه به پزشك و …

3ـ جلب توجه والدين به ايجاد محيط خانوادگي عاري از نزاع و اختلاف توأم با محبت و عواطف مطلوب و د رنظر گرفتن اين مسأله كه كودك با موقعيت هاي ناراحت كننده و هيجان انگيز مواجه نشود .4ـ مصاحبه با دانش آموز و جلب علاقه و ايجاد انگيزه در او براي حل مشكل وضمناً كم اهميت جلوه دادن مسأله .

5- پيش بيني فعاليت هاي موفقيت آميز براي دانش آموز جهت بهبود موقعيت او در كلاس و ايجاد اعتماد به نفس و ضمناً ياد آوري مي شود كه برخي از كودكان الكن در مورد تلفظ صداهاي خاصي دچار اشكال مي شوند ، براي اينگونه كودكان مي توان جملاتي جهت تمرين پيش بيني كرد كه اين گونه صداها در آن كمتر وجود داشته باشد .

6- طرح برنامه دراز مدت و استمرار جريان كمك به دانش آموز ، زيرا مسائلي از اين قبيل در كوتاه مدت قابل حل نيست .

7- فعاليتهاي شفاهي و كلامي در حد توانايي در برنامه او قرار گيرد . و اصولاً مجبور به صحبت نشود ، بلكه بايد به ايجاد انگيزي جهت صحبت كردن در او توجه داشت .

8- معلم نبايد كلام دانش آموز را قطع كند و به جاي او سخن گويد بلكه بايد به او فرصت دهد تا آرامش خود را باز يابد و به صحبت ادامه دهد ، ضمناً بهتر است فعاليتهاي دانش آموز در گروه صورت گيرد .

9- جلب توجه دانش آموز به عادات مفيد تنفس

10- توجه به ترسها و حالات عاطفي كودك و حسادت ، عصبانيتها ، اضطراب ، نگرانيهاي مداوم و عدم اطمينان خاطر

11- مشورت با ساير همكاران جهت اتخاذ خط مشي مشترك در مورد كمك به دانش آموز

12- تقويت نظام اعتقادي و ايماني دانش آموز ، بعنوان مهمترين عامل جهت ثبات شخصيت و حفظ سلامتي روحي در مواجهه با كليد نارسائيهاي رفتاري مورد نظر است .

مربيان مي توانند با اتكاء به نيروي داوري و خلاقيت خويش طرف مؤثرتر و مناسب تري برگزينند .

منــابـع

1-آزاد ، حسيني . روانشناسي مرضي كودك تهران : پاژنگ ، چاپ سوم ، 1368

2ـ انوشفور ، ابوالفضل ، « روش تدريس فارسي ابتدايي دوره كارداني « ، تهران : چاپ و نشر ايران ، 1373

3- بازرسان انگلستان ، « آموزش و پرورش پيش دبستاني » ، ترجمه : قاسم قاضي ، تهران ، جهاد دانشگاهي ، چاپ سوم ، 1373 .

4- جينز برگ هر برت ميلويااوپر ، « رشد عقلاني كودك از ديدگاه ـ پياژه » ، ترجمه : فريدون حقيقي و فريده شريفي ، تهران : فاطمي ، چاپ اول ، 1372 .

5- جيبي ، زهرا ‹‹ خروه درس روانشناسي بازي ›› دانشگاه آزاد اسلامي واحد همدان ، 1367.

6- ديويي ، جان ‹‹ قصه گويي نمايش خلاق ››

7- سعيدي ، م ، « روانشناسي و پرورش كودك » ، تهران : بنياد ، چاپ سوم . 1368 .

8- شفيع آبادي ، عبدالله ، « راهنمايي و مشاهده كودك » ، ، تهران: سمت ، چاپ سو م 1374.

9- عظيمي ، سيروس ‹‹ اصول روانشناسي عمومي ›› تهران : : دهخدا ، چاپ دهم ، 1360.

10- لوريا آ . ار و اف . يا پوريچ ‹‹ زبان و ذهن كودك ›› ترجمه : بهروز غرب دفتري ، تبريز : نيما ، چاپ دوم ، 1368 .

11- لوريا آندوا ، « رشد و آموزش زبان در كودكان دبستاني » . ترجمه : محمد جعفر مدبر نيا ، تهران دنياي سفر ، چاپ اول ، 1373 .

1- ماسن ، پاول هنري و ديگران ، « رشد و شخصيت كودك » ترجمه : جمشيد ياسايي ، تهران : نشر مركز ، چاپ سوم ، 1370 .

14- جان ای .گلاور و راجرز اچ . برونینگ " روان شناسی تربیتی اصول و کاربرد" ترجمه : علینقی خرازی،تهران: دانشگاه تهران، 1385

[ سه شنبه بیست و هفتم دی 1390 ] [ 11:39 قبل از ظهر ] [ بهرام مومنی ]

کنترل ربان و درست سخن گفتن

کنترل زبان و درست سخن گفتن

پدید آورنده : حجة الاسلام و المسلمین محمد محمدی اشتهاردی ، صفحه 18

در هفتمین فراز از دعای امام عصر(عج) چنین می خوانیم: «و سدّد و السنتنا بالصّواب و الحکمة؛ خدایا! زبان های ما را به درست گویی و حکمت استوار فرما.»

در این فراز از یکی از مهم ترین ارزش ها، و عالی ترین خلاقیت های سرنوشت ساز که مربوط به زبان است سخن به میان آمده، که به راستی اگر این دعا در زندگی انسان تحقق یابد، او به بزرگترین عامل رشد و ترقی و نورانیّت دست یافته، و سازنده ترین وسیله را برای پیمودن مدارج تکامل در اختیار گرفته است. از این فراز، دست کم سه مطلب استفاده می شود:

1ـ کنترل و نگهداری زبان از هرگونه انحراف و باطل گویی.

2ـ عادت دادن زبان به درست گویی و سخن حق و مفید و آموزنده؛

3ـ وسیله قرار دادن زبان برای آموزش دانش و حکمت ها و آگاهی های سودمند و تکامل بخش. هرکدام از این سه موضوع موجب استواری زبان شده، و آن را وسیله مفید و افتخارآمیز و زاینده برای رشد و تعالی خود و دیگران می سازد. و عدم وجود هر کدام از این ویژگی ها برای زبان، خسارت بزرگی در مسیر روند تکاملی انسان بوده و باعث شکست او در عرصه های معنوی، اخلاقی، اقتصادی و فرهنگی خواهد شد. با توجه به اینکه زبان در حقیقت نماینده روح و روان و نشان دهنده چگونگی حالات روحی انسان است، و کلید در گنج انسانیت می باشد، تا آنجا که علمای اخلاق و عارفان سیر و سلوک، مسأله کنترل زبان و استفاده بهینه از زبان را نخستین منزلگاه دانسته، که بدون آن نه سیری هست و نه سلوکی. برای توضیح هر یک از سه ویژگی مذکور نظر شما را به مطالب زیر جلب می کنیم:

1ـ کنترل زبان

کنترل زبان پایه نخست اصلاح زبان است، و آن به معنی مراقبت جدی و شدید برای نگهداری زبان از هرگونه انحراف، و خطاگویی است. هرگاه زبان، رها و لق و هرز باشد، بزرگترین بلا برای انسان خواهد شد، و محصول آن جز فتنه، گناهان بزرگ و انحرافات ویرانگر و خانمان برانداز نخواهد بود، و این که در روایات اسلامی از سکوت تمجید بسیار شده، این سکوت همان عاملی است که موجب کنترل زبان می شود، و به اصطلاح ترمزی در زبان ایجاد می کند، و چنین سکوتی غیر از تسلیم در برابر ظلم است که مردود می باشد و به راستی که زبان بی ترمز، همچون اتومبیل بدون ترمز است که در پیچ و خم های خطیر باعث خطرهای سنگین و غیرقابل جبران خواهد شد.

و از آنجا که زبان مهم ترین وسیله ارتباط انسان ها با یکدیگر و اطلاع رسانی و مبادله افکار و اندیشه ها است، می توان آن را از فعال ترین عضو بدن یاد کرد، زبان بیش از هر چیز دیگر بر انسان حاکمیت دارد، و همیشه در اختیار انسان است از این رو اگر افسار گسیخته باشد، خطرات آن با خطرات هیچ یک از اعضاء دیگر قابل قیاس نیست، آفات و گناهان کبیره ای که از زبان برمی خیزد، بسیار است که می توان آن را به گفته بعضی به صدها رسانید مانند: تهمت، دروغ، غیبت، سخن چینی، گواهی به باطل، خودستایی،اشاعه فحشاء و نشر اکاذیب، بیهوده گفتن، ناسزا گویی، خشونت با زبان، اصرار بی جا، تکدی گری و چاپلوسی با زبان، مسخره کردن، و آزار رسانی به دیگران با زبان، نکوهش دیگران، کفران نعمت با زبان، تبلیغ باطل و تشویق به گناه، وعده دروغ، بدزبانی، نهی از معروف و امر به منکر با زبان و...

محقق و فقیه بزرگ فیض کاشانی در کتاب ارزشمند المحجّة البیضاء، تحت عنوان آفات اللسان (خطرهای زبان) بحث مشروحی نموده، و به نقل از غزالی در احیاء العلوم، بیست نوع از گناهان و آفت های زبان را بر شمرده ، ولی حق این است که آفات زبان بیش از این موارد است و بعضی سی نوع از گناهان زبان را برشمرده اند، ولی باید گفت این موارد سی گانه قسمت عمده آن است، و گرنه گناهان زبان از ریز و درشت شاید به بیش از صد نوع برسد. و بعضی از گناهان نیز به طور غیرمستقیم از زبان سرچشمه می گیرد و می تواند رابطه ای با زبان داشته باشد، مانند: ریا، حسادت، تکبّر، قتل نفس، زنا و روابط نامشروع و...بر همین اساس از رسول خدا(ص) روایت شده فرمود: «انّ اکثر خطایا ابن آدم فی لسانه؛(1) قطعاً بسیاری از گناهان انسان از ناحیه زبان او است.» و نیز فرمود: «در روز قیامت بیشترین گرفتارها آنان هستند که بیهوده گو بوده و زبان لق و بی کنترل داشته اند.»(2)

و نیز فرمود: «خداوند هیچ یک از اعضاء انسان را مانند زبان عذاب نمی کند»، زبان عرض می کند: «خدایا چرا مرا بیش از سایر اعضاء عذاب می کنی؟ خداوند می فرماید: از ناحیه تو سخنی خارج شد و به مشرق ها و مغرب ها رسید، و باعث ریختن خون بی گناه و غارت اموال، تجاوز ناموسی گردید. به عزّت و جلالم سوگند تو را به گونه ای عذاب کنم که هیچ یک از اعضاء دیگر را آن گونه عذاب نکرده باشم.»(3) و نیز فرمود: «نجاة المؤمن فی حفظ اللّسان؛(4) نجات و رستگاری انسان با ایمان در کنترل زبان است.» و از امام صادق(ع) نقل شده فرمود: «از حکمت های داود(ع) این بود که، خردمند کسی است که به زمان خود آشنا باشد، و به کار خویش سرگرم بوده، و زبانش را کنترل نماید. و امام باقر(ع) در تعریف شیعه فرمود: «شیعیان ما لال(مراقب شدید زبان) هستند.»(5)

در این راستا سخن بسیار است، از جمله سخن معروف لقمان حکیم است که بسیار سخنی حکیمانه و کامل می باشد، او می گوید: «من در عمر طولانی خودم با چهارصد پیامبر ملاقات و خدمت کردم، و از همه گفتار و نصایح آنها چهار سخن را برگزیدم: 1ـ هنگامی که در نماز هستی، حضور قلبت را حفظ کن 2ـ هنگامی که بر سر سفره هستی، گلویت را (از مال حرام) حفظ کن 3ـ هنگامی که به خانه دیگری رفتی چشم خود را (از نگاه به نامحرم) حفظ کن 4ـ هنگامی که در بین انسان ها رفتی زبانت را حفظ کن.»(6) با توجه دقیق به گزینش لقمان، به اوج اهمیت کنترل زبان پی می بریم، که به راستی سخن بسیار حکیمانه و عمیقی است، و از ارکان کلیدی چهارگانه برای سیر و سلوک عرفانی و اخلاقی خواهد بود.

در اینجا برای تکمیل این بخش نظر شما را به دو نکته جلب می کنم:

1ـ دوستی داشتم در نزاعی با همسرش، همسرش سخن رکیکی به او گفت او جواب رکیک تر داد، همسر ادامه داد او نیز با عدم کنترل زبان ادامه داد سرانجام دوستم عصبانی شد و پایه قلیانی را که در کنارش بود برداشت و به سوی همسرش پرت کرد، آن پایه به سر همسر خورد، ضربه مغزی شد و در نتیجه به قتل رسید. ضارب را دستگیر نموده پس از مدتی محکوم به اعدام شده و اعدام گردید، و چند کودک بی سرپرست به جای گذاشت. به راستی اگر آنها زبانشان را کنترل می کردند، به چنین خطر جبران ناپذیری گرفتار می شدند؟! آری زبان سرخ سر سبز می دهد بر باد.

2ـ مرحوم آیت اللّه شیخ محمد تقی ستوده (متوفی 1420 هـ.ق) استاد عالیقدر حوزه علمیه قم می فرمود: «من وقتی که افراد اصرار می کنند و موعظه ای می خواهند، می گویم: زبان! زبان! باید مواظب زبانتان باشید، خیلی انسان باید سنجیده حرف بزند مرحوم خوانساری (آیت اللّه العظمی سید احمد خوانساری، متوفی 1405 هـ.ق) طوری بود که اگر پنجاه سال با ایشان می نشستی، درباره کسی یک کلمه نمی گفت، یا خود را بر کسی ترجیح نمی داد... ایشان خیلی بر زبانش مسلّط بود. زبان حفظش لازم است، چون جرم زبان سنگین است امیرمؤمنان(ع) درباره زبان می فرماید: «جرمه صغیرٌ و جرمه ثقیلٌ؛(7) حجم و جسم زبان، کوچک است، ولی جرم و گناه آن بزرگ است.»

هشدارها و تعبیرهای معنی دار امامان(ع) پیرامون آفت و خطر زبان نیز طریق دیگری است که ما را برای کنترل آن تأکید می کند. مانند این که امام علی(ع) فرمود: «زبان کلب عقور(سگ گزنده) است، اگر آن را رها کنی می گزد.»(8) و در سخن دیگر فرمود: «زبان حیوان درّنده است که اگر کنترل نشود می درد.»(9) و نیز فرمود: «زبان تیری است که به خطا می رود(در هدف گیری خطا می کند) بنابراین مراقب آن باشید که شما را صید نکند.»(10) و امام صادق(ع) فرمود: «هرگاه خداوند خواست بنده (ناشایسته اش) را رسوا کند، رسوایی او را در هرزگی زبانش قرار می دهد.»(11)

و امام علی(ع) فرمود: «انسان باید به زبانش افسار بزند، زیرا زبان عضو سرکش و چموشی است، خداوند تقوای هیچ بندهای را مفید نمی داند، مگر این که زبانش را کنترل کرده و افسار بزند.»(12)

از اهمیت کنترل زبان همین بس که مطابق روایات بسیار، از پیامبر(ص) و امامان(ع)، هنگامی که هر روز صبح فرا می رسد زبان به تمام اعضاء بدن نظر می افکند، و می گوید: صبح شما چگونه است؟ آنها در پاسخ می گویند: «اگر تو ما را به حال خود بگذاری حال ما خوب است.» سپس زبان را سوگند داده چنین می گویند: «خدا را خدا را! رعایت حال ما را بکن. چرا که ما به وسیله تو دارای پاداش و عذاب می شویم.»(13) از جمله

امام صادق(ع) فرمود: «ما من یومٍ الّا و کلّ عضوٍ من اعضاء الجسد یکفّر اللّسان یقول نشدتک اللّه ان تعذّب فیک؛(14) روزی نیست جز آن که هر عضوی از اعضاء تن در برابر زبان فروتنی کنند، و بگویند: تو را سوگند به خدا مبادا به سبب تو مشمول عذاب شویم.»

مجازات سخت عدم کنترل زبان

قبلاً در مورد کیفر شدید آنان که زبانشان را کنترل نمی کنند به مطالبی اشاره شد، برای آگاهی بیشتر در این راستا نظر شما را به چند روایت زیر جلب می کنم:

1ـ رسول خدا(ص) فرمود: «کسی که پرچانگی کند، خطا و لغزش او فراوان می شود، و کسی که خطاء و لغزشش فراوان گردد حیاء او کم می شود و کسی که حیائش کم گردد، پرهیزکاریش کم می شود، و کسی که پرهیزکاریش کم گردد قلبش می میرد و داخل دوزخ می شود.»(15)

2ـ روزی پیامبر(ص) در موعظه خود به مردم فرمود: خدا بیامرزد بنده ای را که از گفتارش سود ببرد، و یا سکوت کند تا سالم بماند، زبان بیش از هر چیز دیگر بر انسان حاکمیت دارد. آگاه باشید تمام سخنانی که از انسان صادر می شود، به زیانش است، مگر یاد و ذکر خدا،امر به معروف و نهی از منکر، و اصلاح بین مؤمنان. یکی از اصحاب به نام معاذ بن جبل گفت: «ای رسول خدا! آیا سخن گفتن هم چنان چیزی است که انسان بر اثر آن عذاب شود؟» پیامبر (ص) در پاسخ فرمود: «و هل یکبّ النّاس علی مناخرهم فی النّار الّا حصائد السنتهم...؛(16) آیا چیزی جز درو شده ها (و محصول) زبان انسان را از ناحیه صورت به دوزخ می افکند؟ پس هر کس می خواهد از عذاب در امان باشد و سالم بماند مراقب زبان و گفته هایش باشد.»

استاد آیت اللّه مکارم شیرازی در شرح این جمله می نویسد: «معلوم می شود گناهانی که به سبب آنها انسان با صورت به جهنّم می رود، سینه یا پا و یا دست نیست، بلکه دست آوردهای زبان است. شاید چنین عذابی برای این باشد که وقتی کسی را به سبب گناهی به آتش دوزخ می افکنند، با آن عضوی که گناه کرده می اندازند، و لذا چون با زبان گناه کرده، با صورت او را به دوزخ می افکنند تا اول زبانش بسوزد زیرا همین زبان آتش ها را برافروخته و به انسانها توهین و اذیت ها کرده است. باید هر روز صبح که از خواب بیدار می شویم از خدا بخواهیم تا ما را از شرّ زبان حفظ کند، و شب هم وقتی به بستر می رویم، از گناهانی که به خصوص با زبان انجام شده استغفار کنیم، زیرا واقعاً انسان به سبب زبان در خطر عظیمی است.»(17)

3ـ امیرمؤمنان علی(ع) فرمود: «زلّة اللّسان اشدّ من جرح السّنان؛(18) کیفر لغزش زبان سخت تر از زخم و جراحت نیزه است.»

4ـ نیز فرمود: «پای انسان بر اثر ضربه ای که خورده خوب می شود، ولی ضربه زبان سرها را بر باد می دهد.»(19)

5 ـ نیز فرمود: «ربّ کلمةٍ سلبت نعمة؛(20)چه بسا یک کلمه (از زبان بی کنترل) موجب محرومیت از نعمتی خواهد شد.»

6ـ یکی از گناهان بزرگ زبان غیبت کردن است. از عذاب غیبت کننده همین بس که پیامبر(ص) فرمود: «کسی که مؤمنی را غیبت کند خداوند نماز و روزه او را تا چهل شبانه روز قبول نمی کند، مگر این که غیبت شونده او را ببخشد.»(21)

نیز فرمود: در شب معراج گروهی را دید که با ناخن های خود صورت هایشان را می خراشند و مجروح می کنند. به جبرئیل گفتم این ها کیستند؟ گفت: این ها کسانی هستند که بر اثر عدم کنترل زبان، به غیبت و ریختن آبروی مردم پرداختند.»(22)

ولی کنترل زبان از غیبت به قدری ارزش دارد که پیامبر(ص) فرمود: «ترک الغیبة احبّ الی اللّه عزّ و جلّ من عشرة آلاف رکعةٍ تطوّعاً؛(23) ترک غیبت در پیشگاه خداوند متعال از انجام ده هزار رکعت نماز مستحبی محبوب تر و بهتر است.» آری آنچه که موجب ترک غیبت می شود، کنترل زبان است، و به راستی کنترل زبان چه نعمت بزرگی است که موجب آن همه الطاف و پاداش های ویژه الهی می گردد.

بر همین اساس وقتی که از امیرمؤمنان علی(ع) سؤال شد: «زیباترین آفریده های خداوند چیست؟ فرمود: سخن گفتن، و سپس سؤال شد زشت ترین مخلوفات خدا چیست؟ فرمود: سخن گفتن. سپس فرمود: با زبان و سخن گفتن، چهره ها سفید و نورانی می شود، و با همین سخن گفتن چهره ها سیاه می گردد.»(24) این مطلب ما را به یاد لقمان حکیم می اندازد، که مولایش روزی به او گفت: امروز برترین غذا را برایم فراهم کن، لقمان زبان گوسفندی را تهیه نموده و پخت و

نزد مولایش گذاشت. مولا در روز دیگر به او گفت: امروز بدترین غذا را برایم فراهم کن. لقمان باز زبانی تهیه نموده و پخت و نزد او نهاد. او پرسید: یک غذا چگونه هم بهترین و هم بدترین خواهد شد؟ لقمان گفت: زبان اگر به حق حرکت کند برترین عضو است و گرنه بدترین عضو خواهد بود.

7ـ حضرت علی(ع) فرمود: «من خاف النّاس لسانه فهو من اهل النّار؛(25) شخصی که مردم از گزند زبان او بترسند، آن شخص اهل جهنّم است.»

2ـ عادت دادن زبان به درست گویی

در فراز مذکور از دعای امام عصر(عج) چنین آمده: «خدایا زبان های ما را به صواب (درست گویی) استوار ساز.» واژه صواب در موردی گفته می شود که چیزی با حق اصابت کند، و هیچ گونه باطلی به آن راه نیابد. بنابراین مسأله استواری زبان به صواب به این است که آن را به درست گویی و حرف حق زدن عادت دهیم، به گونه ای که هرگز به ناصواب و به باطل گویی حرکت نکند، چنین کاری نخست بستگی به کنترل زبان از انحراف دارد، که بحث آن گذشت، دوم این که زبان را به راستی و درستی و حق گویی عادت دهیم به گونه ای که جز درستی به چیزی حرکت نکند. ما وقتی که به قرآن واژه قَول مراجعه کرده و دقت می کنیم می بینیم به ما می آموزد که سخن گفتن آدابی دارد، و باید حساب شده و سنجیده باشد، گاه می فرماید: «ولیقولوا قولاً سدیداً؛(26) و سخنی استوار و درست بگویند.» «و قولوا قولاً سدیداً؛(27) و سخن استوار و درست بگویید.» این دستور همان است که در دعای امام عصر(عج) آمده «و سدّد السنتنا؛زبان های ما را استوار گردان.» و گاه می فرماید: «قولاً معروفاً؛(28)سخن نیک و زیبا بگویید.»

و گاه می فرماید: «قولاً کریماً؛(29) بزرگوارانه و مهرانگیز سخن بگویید.» و گاه می فرماید: «قولاً لیّناً؛(30) نرم و با ملاطفت سخن بگویید.» و گاه می فرماید: «قولاً میسوراً؛(31) با نرمش و مهربانی با آنها سخن بگو.» و گاه می فرماید: «قولاً بلیغاً؛(32) با سخن شیوا و زیبا با آنها حرف بزن.» از این تعبیرات فهمیده می شود که باید زبان در سخن گفتن در موارد و جاهای گوناگون، به طور کامل مراقب باشد، و آداب را بشناسد و رعایت کند تا به آفات گرفتار نگردد.

و حتماً باید زبان را به آداب خوش کلامی و زیبا سخن گفتن، که یک نوع هنر است عادت داد، چنان که در روایت آمده: پیامبر(ص) سوار بر مرکبی بود، شخصی افسار آن را به دست گرفته بود و می کشانید، در این هنگام آن شخص از پیامبر(ص) پرسید: «بهترین کارها چیست؟» پیامبر فرمود: «اطعام الطّعام و اطیاب الکلام؛(33) بهترین کارها غذارسانی به مردم، و خوش گویی و زیبا سخن گفتن است.»

امام سجاد(ع) در بیان حقوق اعضاء، در مورد حق زبان می فرماید: و اما حق زبان آن است که او را از دشنام و زشت گویی برحذر داری، و به نیک گفتاری عادت دهی، و او را آمیخته با ادب به حرکت درآوری، و افسار آن را جز در موارد منافع دین و دنیا نگهداری، و از پرچانگی بازداری، و از بیهوده گویی دور نمایی... زیبایی عقل و خرد به نیک زبانی و درست سخن گفتن بستگی دارد.»(34)

باید توجّه داشت که اصلاح زبانی و عادت دادن آن به نیک گویی بستگی به تفکّر و تدبّر دارد، یعنی انسان قبل از سخن گفتن، اندکی فکر کند تا سنجیده و آگاهانه و خردمندانه سخن بگوید. برای تحقق این موضوع باید به خطرات زبان و پیامدهای آن توجه جدی کند، و مسأله سکوت را برای مهار زبان رعایت نماید، و کم گویی را از صفات خود قرار دهد، و نتیجه سخن را با ترازوی عقل و خرد ارزیابی نموده آنگاه تصمیم به سخن بگیرد. بر همین اساس پیامبر(ص) فرمود: «انّ لسان المؤمن وراء قلبه... و انّ لسان المنافق امام قلبه...؛(35) زبان مؤمن در پشت قلب او قرار دارد، هنگام سخن گفتن نخست می اندیشد، سپس آن را با زبانش امضاء می کند، ولی زبان منافق در جلو قلب او است، یعنی هنگام سخن گفتن، بدون اندیشه آن را با زبانش امضا می کند.»

علامه مجلسی(ره) می گوید: «بعضی از اصحاب رسول خدا(ص) سنگی را به دهانش می گذاشت، هرگاه می خواست سخن بگوید به اندازه بیرون آوردن سنگ از دهانش فکر می کرد که آیا سخنش برای خدا و در راه خدا و مورد خشنودی خدا است، و بسیاری از اصحاب و تربیت شدگان

پیامبر(ص) هنگام سخن گفتن همچون شخص غرق شده نفس می کشیدند(یعنی در فشار بودند که درست سخن بگویند) و همچون افراد بیمار سخن (را با آرامش) می گفتند، چرا که سخن درست سبب نجات انسان از هلاکت است. خوشا به سعادت کسی که به شناسایی عیوب و درستی گفتار توفیق یافته، و به ارزش سکوت(کنترل زبان) و نتایج درخشان آن آگاهی یافته است.» علامه مجلسی در ادامه سخن درباره ربیع بن خثیم (خواجه ربیع که در مشهد مقدس مدفون است) می نویسد: وی هر روز صبح کاغذی را نزد خود می نهاد، و تا شب هر سخنی می گفت در آن کاغذ می نوشت. وقتی که شب فرا می رسید آن سخنان را محاسبه می کرد تا ببیند چقدر نیک وچقدر بد بوده است، سپس می گفت: «آه و وای! آنان که سکوت کردند و زبانشان را نگهداشتند نجات یافتند، ولی دیگران زیان کردند.»(36)

3ـ زبان یا برترین وسیله برای آگاهی بخشی

سومین ویژگی زبان که از دعای امام عصر (عج) استفاده می شود، استواری زبان به آموختن و حکمت آموزی است. یعنی زبان استوار و الهی زبانی است که علاوه بر کنترل از گناه و علاوه بر درست گویی، وسیله ای برای تبیین حقایق و آموزش و پرورش و آگاهی بخشی و اطلاع رسانی صحیح گردد. واژه حکمت در اصل از ماده حَکَم (بر وزن حرف) به معنی منع است، و از آنجا که علم و دانش و تدبیر که از معانی حکمت است، انسان را از کارهای خلاف باز می دارد، به آن حکمت می گویند. حکمت دارای معانی بسیار و مفهوم گسترده است، از جمله: معرفت،شناخت اسرار، آگاهی از حقایق و وصول به حق از نظر گفتار و عمل و تلاش، و نیز به معنی نور الهی آمده که انسان در پرتو آن از تاریکی گمراهی ها، و از وساوس شیطان نجات می یابد، و به طور کلی حکمت بر دو گونه است: 1ـ حکمت نظری 2ـ حکمت علمی. حکمت به قدری ارزشمند

است که خداوند می فرماید: «ومن یؤتی الحکمة فقد اوتی خیراً کثیراً؛ به کسی که دانش داده شود، خیر فراوانی داده شده است.»(37)

امیرمؤمنان علی(ع) می فرماید: «قلب خود را با موعظه زنده بدار، و به وسیله نور حکمت نورانی کن»(38) و نیز می فرماید: «حکمت گمشده مؤمن است، آن را اگر چه از ناحیه منافقان باشد دریافت کن.»(39)

کوتاه سخن آن که به فرموده حضرت عیسی(ع): «به حق به شما می گویم که خورشید وسیله روشنی هرچیز است، و حکمت مایه روشنی هر روح و روان است، و پرهیزکاری سرلوحه هر حکمت است.»(40)

نتیجه این که طبق دعای امام عصر(عج) باید زبان را علاوه بر درستی، به حکمت استوار ساخت.

توضیح آن که: زبان از بزرگترین نعمت های الهی است، واز شگفت انگیزترین اعضای بدن می باشد که نقش به سزایی در سلامتی و امکانات کاربردی انسان را دارد، و در میان فواید زبان، از همه مهم تر سخن گفتن آن است که با حرکات سریع و پیاپی و منظّم و جست و خیز زبان در جهات ششگانه انجام می گیرد، و استعداد انسان به تکلّم به وسیله زبان از عنایت های خاص الهی است، و این مطلب با مقایسه با آدم لال به خوبی روشن می شود. بنابراین طبق قانون لزوم شکر نعمت ها، باید شکر نعمت زبان را به جا آورد، و شکر کامل آن به این است که آن را کنترل نموده و به درست گویی و تعلیم و آموزش ارزش ها عادت داد. قابل توجه این که نقش زبان به قدری در اصلاح ایمان و استواری قلب بسیار است که پیامبر(ص) فرمود: «لایستقیم ایمان عبدٍ حتّی یستقیم قلبه، و لایستقیم قلبه حتّی یستقیم لسانه؛(41) ایمان کسی استوار نمی شود مگر این که قلب او استوار و استقامت یابد، و قلب او استوار نیابد مگر این که زبانش استوار گردد.»

برای تکمیل این مطلب، نظر شما را به این سخن جالب پیامبر(ص) جلب می کنم: آن حضرت فرمود: «خداوند و فرشتگان و همه مخلوقات حتی مورچه در لانه اش، و ماهی در دریا بر معلّم و گوینده درس های نیک صلوات و درود می فرستند.»(42)

نیز فرمود: «معلم و آموزگار نیکی ها مشمول استغفار همه موجودات زمین، و ماهیان دریا و زندگان فضا و همه اهل آسمان ها و زمین است.»(43) روشن است که ابزار مهم آموزش کارهای نیک، زبان است. نتیجه این که باید از زبان برای تعلیم حکمت و آگاهی بخشی اکثر استفاده را نموده تا به پاداش های عظیم رسید.

پی نوشت ها:ـــــــــــــــــــــــ

44. المحجة البیضاء، ج 5، ص 194.

45. همان، ص 207.

46. اصول کافی، ج 2، ص 115.

47. همان، ص 114.

48. همان، ص 116 و 113.

49. المواعظ العددیه شیخ حرّ عاملی، ص 142.

50. ستارگان حرم، ج 12، ص 62.

51. بحارالانوار، ج 71، ص 287.

52. همان، ص 29.

53. غررالحکم؛میزان الحکمة، ج 8، ص 498.

54. بحارالانوار، ج 78، ص 228.

55. نهج البلاغه، خطبه 176.

56. اصول کافی، ج 2، ص 115.

57. همان.

58. همان.

59. نهج البلاغه، حکمت 349.

60. بحارالانوار، ج 77، ص 178.

61. انوار هدایت، ص 73.

62. غررالحکم.

63. بحارالانوار، ج 71، ص 287.

64. همان، ج 75،ص 259.

65. تنبیه الخواطر، مجموعه ورّام، ص 93.

66. بحارالانوار، ج 75،ص 261.

67. تحف العقول، ص 154.

68. سفینة البحار، ج 2، ص 510(واژه لسن).

69. سوره نساء، آیه 9.

70. سوره احزاب، آیه 70.

71. سوره بقره، آیه 235.

72. سوره اسراء، آیه 23.

73. سوره طه، آیه 44.

74. سوره اسراء، آیه 28.

75. سوره نساء، آیه 63.

76. بحارالانوار، ج 71، ص 312.

77.تحف العقول، چاپ جدید، ص 448.

78. المحجة البیضاء، ج 5، ص 195.

79. بحارالانوار، ج 71، ص 284.

80. سوره بقره، آیه 269.

81. نهج البلاغه، نامه 31.

82. همان، حکمت 80.

83. تحف العقول، ص 618.

84. بحارالانوار، ج 68، ص 287.

85. کنزالعمّال، حدیث 28736.

86. بحارالانوار، ج 2، ص 17.

[ سه شنبه بیست و هفتم دی 1390 ] [ 11:38 قبل از ظهر ] [ بهرام مومنی ]

تعریف زبان و آیات مربوط به آن

فصل اول

((هًوَ الَّذي بَعَثَ فِي الْاُمِيّيّنَ رَسُولاً مِنْهًمْ يَتْلُوا عَلَيْهِمْ آياتِهِ وَيُزَكيهِمً وَ يَعْلِمُهُمُ الْكِتابَ وَ الُحِكْمَهَ وَ اِنْ كانُوا مِنْ قَبْلُ لَفي ضَلالٍ مُبينٍ))

(سوره جمعه آيه 2)

((اوست خدايي كه در ميان افراد فاقد سواد و ناآشنا به خواندن و نوشتن پيامبري از ميان همان مردم برانگيخت تا آيات وحي الهي را بر آنان تلاوت كند و آنها را از لوث جهل و اخلاق زشت پاك سازد و كتاب آسماني و حكمت و دانش به آنان بياموزد ، گرچه اين افراد پيش از اين در سرگشتگي و گمراهي بودند)) .

تعريف زبان :

زبان وسيله اي است براي فهم و بيان افكار و عقايد و احساسات و عواطف و ايجاد تفاهم بين افراد بشر، زبان مجموعه اي است از نشانه هاي صوتي قراردادي كه بر معاني و مفاهيم موجودات دلالت مي كند و وسيله اي است كه تفهيم و تفاهم را ميسر مي سازد . انسان به وسيله گفتن و نوشتن ، افكار ، اميال و تصورات خويش را به ديگران مي فهماند و با گوش دادن و خواندن از تراوشهاي فكري و تجارب ديگران آگاه مي گردد . بنابراين مفهوم زبان در آموزش و پرورش شامل كليه مهارت ها و امكاناتي است كه موجبات تفهيم و تفاهم را فراهم مي سازند .

كسي زباني را مي داند كه بتواند با آن زبان فكر كند ، سخن بگويد ، بخواند و بنويسد ، يعني بتواند از همه وسايلي كه براي تفهيم و تفاهم وجود دارد استفاده كند .

زبان انواع مختلف دارد مانند زبان شنيدني ، ديدني و ... اما از ميان همه انواع زبان ها ، زبان شنيدني يا گفتاري از لحاظ تنوع و وسايل بيان بر ديگر زبان ها برتري دارد كه غالباً با زبان ديدني همراه است . حركت هاي دست و چهره با سخن معمولاً مطابقت دارد ، پس حالات چهره خود يك نوع زبان ديدني است .

اهميت زبان و نقش آن :

گرچه ارزش انسان بداشتن عقل و اراده و اختيار است كه بار امانت بر دوش دارد وخليفه الله مي باشد ، اما خداوند در قرآن كه خود از نظر كلام معجزه است ، در سوره الرحمن در مورد زبان فرموده است :

((اَلرَّحْمنُ - عَلَّمَ الْقُرانَ - خَلَقَ الْاِنْسانَ - عَلَّمَهُ الْبَيانَ))

((خداوند مهربان ، خواندن آموخت و انسان را خلق كرد و به او نطق و بيان تعليم داد)).

زبان در اجتماع ساخته و پرداخته مي شود و يكي از پيوندهاي محكم اجتماعي است كه بين اجتماعات وحدت ايجاد مي كند . مسلمين موظفند كه فرضيه نماز را به زبان واحد (عربي) بخوانند و يكي از اهداف اين عمل ايجاد انسجام و وحدت بيشتر بين مسلمين است .

زبان تا آن درجه اهميت دارد كه افلاطون انسان را حيواني ناطق تعريف مي كند . فردوسي مي گويد :

به نام خداوند جان آفرين حكيم سخن در زبان آفرين

انسان از راه زبان به افكار ديگران پي مي برد و ديگران را از مقاصد و نيات خود آگاه مي سازد . علاوه بر اين زبان وسيله درك حقايق و حركت انسان به سوي كمال است .

زبان گويا و قلم توانا و فهم قوي و گوش حساس ، با رشد شخصيت رابطه مستقيم دارد و مربيان مي توانند با پرورش و تقويت قوه بيان و تحريك ذوق ادبي اطفال يكي از قوي ترين موجبات كاميابب هاي اجتماعي آنان را فراهم آورند .

كسي كه نيكو سخن مي گويد و قلم شيوا دارد و قادر است كه مطلب خويش را خوب ادا كند ، معمولاً در زندگي كامياب مي شود و كسي كه نتواند منظور خود را خوب بيان كند غالباً دچار شكست مي گردد .

به وسيله زبان ، تمدن و فرهنگ بشري از يك نسل به نسل ديگر و يا از يك ملت به ملت ديگر، نشر و گسترش مي يابد . زبان كامل ، در ايجاد تمدن و فرهنگ نقش اساسي دارد و رشد تمدن و فرهنگ نيز موجب تحول و پيشرفت زبان مي شود .

هدف هاي زبان آموزي :

1- يادگيري جنبه هاي نظري و عملي زبان يا يادگيري مسائل خبري و يادگيري مهارت هاي كاربردي .

2- درك مفاهيم مختلف از طريق گوش دادن و خواندن و ارائه و انتقال دقيق حاصل تجارب ، نگرش ها و برداشتهاي خويش به ديگران از طريق گفتن و نوشتن .

3- ايجاد زمينه براي پيدا كردن جهان بيني اسلامي و تربيت انسان هاي مكتبي بر اساس معيارهاي اسلامي .

4- پرورش قواي ذهني ، تلطيف عواطف ، كشف استعدادها و كوشش در جهت شكوفايي آنها.

5- احساس مسؤوليت در قبال جامعه و داشتن روحيه انتقادي و امر به معروف و نهي از منكر .

6- رسيدن به مرحله خودآموزي .

هدف هاي هر يك از مواد درسي در ارتباط با يكديگر و در جهت تحقق هدف هاي كلي و نهايي تعليم و تربيت است و منظور آنست كه كودكان امت اسلامي انسان هايي تربيت شوند كه داراي ويژگيهاي فوق باشند .

تحقيقات علمي نشان داده است كه : در پنج سال اول زندگي مهمترين هدف براي زبان آموزي گسترش دامنه لغات و يادگيري رمزهاي گفتاري است . كودك در اين دوران براي هر چيزي كه احساس مي كند ، مي خواهد كلمه يا نامي ياد بگيرد . در اين سنين كودك شيفته شنيدن داستان است و خوب مي تواند به شرح حالهايي كه متناسب با ذوق و رغبت اوست ، گوش فرا دهد .

در اين دوره انتظار ما از كودك ، در زمينه زبان ؛ برقراري ارتباط كامل با والدين و همبازي ها، شركت در محاوره هاي كودكانه ، بيان داستان و گوش دادن به شرح حال ها مي باشد .

در سال هاي اول و دوم ابتدايي ، هدف زبان آموزي ، شناساندن و ياد دادن رمزهاي تصويري يا تعليم حروف الفبا و كلمات مي باشد . همچنين كودك بايد كم كم به انتظار هم فكر و انديشه در بيان توجه كند و نيز دامنه ارتباط هاي كلامي او توسعه يافته و با افرادي غير از افراد خانواده و همبازي ها بتواند ارتباط لفظي برقرار كند .

در سال هاي آخر دبستان و دوره راهنمايي از اهم هدف هاي زبان ، ايجاد نظم فكري ، بيان افكار به صورت شفاهي ، گوش دادن به مدت طولاني تر ، ابراز نظر و بيان عقيده و بالاخره درك تركيبات زباني و شناسايي قواعد دستور زبان مي باشد .

عوامل مؤثر در پيشرفت زبان آموزي

الف- تجربه :

پايه و اساس يادگيري زبان تجربه است و تجربه يا به صورت مستقيم است و يا غير مستقيم.

1- تجارب مستقيم - منظور از تجارب مستقيم يا دست اول ، آن دسته از تجارب است كه از تماس مستقيم كودك با اشياء حاصل مي شود . كودك پس از رسيدن به مرحله اي از رشد حسي و حركتي شروع به لمس و دستكاري اشياء مي كند و از آن تجربه اي مي گيرد .

حاصل اين تجربه و دستكاري اولاً موجب شناخت نسبي اشياء و ثانياً نام و سپردن معني آن در ذهن است .

2- تجارب غير مستقيم - منظور از تجارب غير مستقيم ، يادگيري آن دسته از مفاهيم و معاني است كه توسط ديگران مستقيماً تجربه شده است و كودك از طريق دو حس بينايي و شنوايي آنها را مي آموزد . مانند معاني و مفاهيمي كه از راه شنيدن يا خواندن داستانها و شرح حالها ياد مي گيرد يا تجربياتي كه در ضمن مشاهده يك فيلم در سينما يا تلويزيون كسب مي كند .

ب- تفكر :

معلوم كردن اينكه چه مقدار از فكر در قالب كلمه ها و چه مقدار به صورت تصويرهاي ذهني و احساس مي باشد ، كاري دشوار است . همين قدر روشن است تا هنگامي كه جريان فعاليت مغزي تنها محدود به تجربه هاي حسي است ، به فكر كردن در قالب كلمه كمتر احتياج مي شود .

تجربه و احساس كودك توليد تصورات ذهني مي كند و هر چه ميزان دانش او بالا مي رود اين تصورهاي ذهني با كلمه هاي مناسب همراه مي گردد .

تفكر ، ذهني شدن اكتساب ها و تجارب و دريافتهاي حواس است و به همان صورت نشانه اي و رمزي ، در ذهن پايدار و نگهداري مي شود . هر انديشه و فكري كه از ذهن ما عبور مي كند ، مجموعه يا تلفيقي از تجربه ها و دريافت هاي قبلي است .

روان شناسان ارتباط بين تفكر و زبان را چنان صريح و مستقيم مي دانند كه برخي اساساً تفكر را سخن گفتن بي صدا تعريف كرده اند .

وظيفه آموزگار اين است كه به وسعت تجربه ها و احساس شاگردان ، كه در واقع به منزله غذاي فكر است ، بپردازد و كوشش و مراقبت كند تا شاگردان واژه هاي ضروري را براي بيان افكار و تصورات خود در دسترس ذهن داشته باشند . آنگاه آموزگار بايد به ايجاد موقعيت هايي براي اظهار و بيان (مانند استدلال ، مقايسه ، قضاوت ، گزارش و ...) كمك كند تا كودكان در شرايط طبيعي و واقعي ياد بگيرند كه انديشه ها و احساس هاي خود را چگونه در قالب لفظ ها بريزند و بدين ترتيب هم در نيروي ايجاد فكر و هم در مهارت بيان فكر پيشرفت كنند . بالاخره روان شناسان به اين نتيجه رسيده اند كه استعداد يا توانايي بالقوه براي يادگيري زبان چيزي است كه ما از طريق وراثت در هنگام تولد با خود به دنيا آورده ايم و ساختمان عصبي هيچ حيواني براي يادگيري زبان مجهز به چين دستگاهي نيست و يادگيري و استعمال زبان به عنوان دستگاهي از علائم آوايي قراردادي اختصاص به انسان دارد .

زبان تنها شرط و تنها عامل مؤثر در فعاليتهاي عالي ذهن چون تفكر نيست ولي شايد مهمترين عامل است ، اما زبان توانايي در تفكر و ديگر فعاليتهاي ذهن را به ميزان معجزه آسايي بالا مي برد . تا جايي كه مي توان گفت تفكر و استدلال در مراحل بسيار مجرد از زبان غير قابل تجزيه است . در اين مراحل تفكر يعني زبان و زبان يعني تفكر . بدون زبان مي توان تصور كرد كه تفكر و ديگر فعاليتهاي عالي ذهن در انسان وجود داشته باشد ولي مسلماً اين فعاليتها در مراحل ابتدايي باقي مي مانند . چنانكه در بسياري از حيوانات چون ميمون باقيمانده اند . و هرگز تا حدي كه در انسان است پرورده نشده اند .

ج- رشد :

رشد به مجموعه تغييرات جسمي و رواني گفته مي شود كه در طول زندگي انسان پديدار مي شود و موجب كمال او مي گردد . در آموزش زبان مسئله رشد بايد از جنبه هاي ذيل مورد دقت قرار گيرد :

1- رشد ذهني و ميزان هوش - اگر هوش را به توانايي در سرعت فهم معني كنيم و كليه فعاليتهاي ذهن از جمله : دقت ، شناسايي ، حفظ ، يادآوري ، استدلال ، ابتكار و غيره را مربوط به آن بدانيم ، بايد قائل شويم كه پيشرفت در آموزش زبان كه بر پايه درك و فهم معاني و حفظ و يادآوري صورتهاي سمعي و بصري واژه ها استوار مي باشد ، با ميزان هوش و ذكاوت نوآموز بستگي كامل دارد .

2- رشد عاطفي و اجتماعي - سازگاري نوآموز با محيط مدرسه و شركت كردن در فعاليتهاي دسته جمعي ، نداشتن حواس پرتي و دقيق بودن به مطالب هنگام تدريس ، نترسيدن، كمرو نبودن و برخورداري از آرامش خاطر و اعتماد به نفس كه از جمله علائم بارز رشد عاطفي و اجتماعي به شمار مي رود ، از عوامل مؤثر در زبان آموزي و پيشرفت آن است . معلم بايد به اختلافات فردي شاگردان توجه داشته باشد و طوري با آنان عمل كند كه شخصيتشان درهم شكسته نشود و علائق و خواسته هايشان سركوب نگردد مخصوصاً افراد منزوي و عزلت طلب و تكرو كلاس و آنهايي كه نواقص عضوي يا عقده هاي روحي دارند بشناسد و با تشويق و دلگرمي ، اعتماد خاطر در آنان بوجود آورد و زمينه هاي مساعدي براي شركت دادن در فعاليت هاي كلاس در اين دسته فراهم سازد . معلم موظف است در همه حال به شخصيت كودكان احترام گذارد و براي برانگيختن رغبت كودكان به درس ، احتياجات ايشان را در نظر گيرد و با هر كسي مطابق قوه و استعدادش عمل كند . به كارش علاقه مند و با شاگردان دوست و مهربان باشد .

3- رشد جسماني - سلامت حواس - موفقيت نوآموز در هر امري بستگي به تندرستي يا رشد طبيعي بدن او دارد . توانايي جسمي كه عامل مهمي در تأمين شادابي كودك دارد در پيشرفت آموزش زبان نيز مؤثر است .

حواس سه گانه شنوايي ، بينايي و گويايي نقش مهمي در يادگيري لغات و زبان آموزي دارد ، اگر نقص و يا ضعفي در اعضاي حواس مزبور راه يابد يا به واسطه نشنيدن تلفظ صحيح لغات و عدم دقت در صورت بصري كلمات و ناتواني در بيان و تلفظ درست و روشن ، در اركان سمعي و بصري زبان پيشرفت حاصل نمي شود .

همه تجارب آدمي اعم از مستقيم و غير مستقيم از طريق حواس كسب مي شود ، بنابراين فقدان هر حس ، سبب نداشتن تجربه هاي مربوط به آن حس مي شود . مثلاً كسي كه فاقد حس بينايي است ، تجارب مربوط به شكل اشياء ، رنگ ، نور و فاصله را نخواهد داشت .

لازم است معلم قبل از شروع كار بخصوص دراول سال از سلامت دو حس بينايي و شنوايي شاگردان با وسايلي هر چند ابتدايي مطلع شود .

د- محيط (خانواده - مدرسه - اجتماع) :

1- خانواده :

كودك اولين درس هاي زبان آموزي را معمولاً در خانه شروع مي كند و اولين معلم زبان آموز او مادرش مي باشد . تبسم و صداي مادر ، نخستين پاسخ ها را در كودك بر مي انگيزد . هرگاه مادر به كودك آزادي عمل و اجازه بيان و ابراز احساس را بدهد و به تناسب رشدي كه مي كند او را ياري كند ، رشد زباني كودك بهتر و موفقيت آميزتر خواهد بود . كودكاني كه در موقعيت طبيعي خانواده زبان آموزي را شروع مي كنند و در طول روز با مادر خود هستند بهتر و بيشتر از كودكان مؤسسات خيريه يا كودكاني كه در روز دور از مادر هستند (به علت مشاغلي كه مادران دارند) زبان را فرا مي گيرند .

علاوه بر نقش مادر ، انگيزه ها و محرك هاي خانوادگي در كيفيت و تكامل زبان مؤثر است . مثلاً عواملي مانند اطرافيان ، همبازيها ، وجود كتاب و مواد خواندني ، سطح فرهنگ و دانش والدين و اطرافيان مي تواند در كيفيت و پيشرفت زبان كودك مؤثر باشد .

هرچه فاصله سني اطرافيان كودك بيشتر باشد ، كودك نياز بيشتري به سخن گفتن خواهد داشت و در نتيجه پيشرفت بيشتري در زبان مي كند . مثلاً دوقلوها پيشرفتشان در زبان آموزي كمتر از بچه هاي تك مي باشد .

رفاه نسبي خانواده در زبان آموزي تأثير مثبت دارد . اين امر شايد به علت فراهم ساختن وسايل و امكانات براي غني ساختن تجارب كودك مي باشد و يا والدين از دانش و فرهنگ بيشتري برخوردارند و بيشتر با كودكانشان به گفتگو مي پردازند .

2- مدرسه :

اين فضا گاه كودك را براي هميشه خاموش مي كند و از سخن گفتن ، كه تا اين زمان به خوبي از عهده آن برآمده بود ، باز مي دارد و گاه بيش از پيش امكانات و انگيزه هاي سخنوري و شاگردان و بين خود شاگردان برقرار باشد تا كودك در اين مكان احساس آزادي بيشتري براي بيان افكار و عقايد خود بكند و مطمئن باشد كه مورد آزار و تمسخر قرار نمي گيرد . محركهاي سخنوري در مدرسه بايد طوري باشد كه بتواند امكانات محدود خانه را جبران كند .

اگر در كلاس درس كتابخانه كوچكي با چند كتاب متناسب با سن و فهم بچه ها باشد ، يا مقداري مواد مانند مقوا ، چسب ، قيچي و كاغذ براي كاردستي و نقاشي در دسترس كودك قرار گيرد ، در آن صورت محيط مادي كلاس بيشتر مي تواند به رشد و توسعه زبان كمك نمايد .

معلم مبتكر و كاردان مي تواند ، مقدار زيادي وسايل ارزان قيمت كه ارزش آموزشي داشته باشند به كمك خود بچه ها فراهم آورد . جمع آوري عكس هاي آموزشي ، كاشتن چند گياه يا گل ، تهيه مجموعه هاي مناسب از گياهان ، سنگ ها ، گل ها و ... در هر روستا و شهري امكان پذير است . اما آنچه مهم است به كار گرفتن اين وسايل و ايجاد شوق و ذوق براي مطالعه ، گفتن ، گوش دادن ، گزارش دادن و بحث و مذاكره مي باشد و در كار آموزش زبان ، معلم مانند والدين و گاهي بيشتر از آنها بر روي بچه ها تأثير دارد . صداي معلم و طرز بيان او و نحوه تلفظ كلمات و خيلي از رفتارها و مهارتهاي زباني او سرمشق و نمونه اي براي دانش آموزان مي باشد .

خصوصيات زباني معلم اغلب از طرف بچه ها مورد تقليد قرار مي گيرد . اين تقليد و تأثيرپذيري ، در كلاس هاي پايين تر بيشتر است . بنابر اين معلمان مدارس ابتدايي بايد در گفتار و رفتار خود بسياري از نكات مهم زبان مانند خوب گوش دادن به سخن ديگران ، دقت در گفتار ، نكته سنجي ، عفت در كلام ، موقع شناسي در گفتن ، به موقع سكوت كردن و بسياري از لطايف و ظرايف سخنوري را عملاً به بچه ها ياد بدهند .

يكي از عوامل مهم ايجاد خستگي زودرس در كلاس كيفيت صداي معلم است . صدا بايد دلنشين ، رسا ، نه كوتاه و نه بلند و مكثها و تكيه ها و زيرو بم هاي آن بجا باشد و ناآگاهانه كلمه خاصي تكرار نشود .

3- اجتماع :

جامعه مانند آزمايشگاهي براي رشدوتكامل و كاربرد زبان است ، تماس هاي اجتماعي كودك از طرفي ، وجود پاره اي عوامل اجتماعي يا ارتباطي مانند روزنامه ، مجله ، كتاب ، راديو و تلويزيون از طرف ديگر در كيفيت و سطح زبان كودك اثر فراواني مي گذارند .

گردش هاي علمي و اردوهاي تربيتي كه به نحوي تماس كودك را با جامعه و محيط زندگي او بيشتر مي كند ، در امر يادگيري زبان بسيار مؤثر و مفيد است .

تأثير راديو و تلويزيون نيز در جريان رشد زبان بسيار بارز و چشم گير است ، امروزه در بسياري از كشورها براي بچه ها برنامه هاي متنوع و خاصي از تلويزيون يا راديو پخش مي كنند و در زمينه هاي زبان آموزي علوم و مهارت ها و نيز آشنايي با فرهنگ ها و زندگي ساير مردمان در نقاط ديگر جهان اطلاعات زيادي كسب مي كنند .

اركـان زبـان آمـوزي

شنيدن و خواندن ، وسيله اي است براي پي بردن به افكار ديگران و گفتار و نوشتن وسيله اي است براي آگاه ساختن ديگران از مقاصد و افكار خود . بنابر اين كليه كوششهايي كه در زمينه آموزش زبان در دبستان انجام مي گيرد بايد در جهت پرورش اركان چهارگانه آن يعني ((شنيدن)) ، ((گفتن)) ، ((خواندن)) و ((نوشتن)) باشد .

زبان به صورت يك كل يا يك مجموعه واحد عمل مي كند و تفكيك ناپذير است ، اما براي شناخت بهتر و بيشتر ، اركان مختلف آن را به طور جداگانه مورد مطالعه و بررسي قرارمي دهيم .

گوش دادن

((فَبِشّرْ عِبادِ الَّذينَ يَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَيَتَّبِعْونَ اَحْسَنَهْ اْولئكَ الَّذينَ هَديهُمُ اللهُ وَاُولئكَ هُمْ اوُلوُا الْاَلْبابِ))

((اي رسول (ص) ، بندگانم را به رحمت من بشارت ده كه چون سخن بشنوند نيكوترين آن را عمل كنند ، كه خدا آنها را به لطف خاص خويش هدايت فرموده است و آنان در حقيقت خردمندان عالمند)) .

كودك از هفته دوم تولد به تدريج شنيدن را آغاز مي كند و به صداهايي كه مي شنود عكس العمل نشان مي دهد . اما اولين كلمات را حدود 11 ماهگي بر زبان مي آورد ، او در طول اين مدت بارها يك كلمه را شنيده و به دقت گوش داده است تا به مرحله گفتن و بيان آن كلمه رسيده است .

مهارت گوش دادن هنري است كه نياز به آموختن دارد و چيزي غير از شنيدن مي باشد و بر معلمين است كه طريقه و چگونگي گوش دادن را به شاگردان بياموزند و وظيفه خويش را تنها به آموختن خواندن و نوشتن محدود نكنند .

شنيدن ، انعكاس طبيعي محرك هاي صوتي در برخورد با دستگاه حواس در ذهن است ؛ اما گوش دادن مرحله اي بالاتر و عالي تر از شنيدن است . زيرا در گوش دادن ، فرد هدفي براي شنيدن دارد وبا دقت و تفكر و تأمل مطلبي را از ميان دهها موضوع ديگر بر مي گزيند و مي شنود . شنيدن تقريباً يك عمل غير ارادي است . هر موج صدايي كه در هوا توليد شود و به پرده صماخ برسد عمل شنيدن انجام مي گيرد . ولي گوش دادن عملي اكتسابي و مستلزم دقت و توجه است . (البته واژه ((شنيدن)) به مفهوم و پذيرفتن و اطاعت كردن نيز در زبان فارسي به كار مي رود .)

الف – هدف هاي گوش دادن :

- كسب آگاهي ها ودانستنيهاي مورد نياز .

- تسلط در خوب گوش دادن و به خاطر سپردن رئوس مطالب اظهار شده از سوي ديگران .

- تجزيه و تحليل و اظهار نظر در مورد گفته هاي ديگران هنگام درس ، سخنراني ، بحث و گفتگو .

- تقويت حافظه سمعي .

- آموزش تمركز حواس .

- توانايي تشخيص مطالب مستند به حقيقت و واقعيت از آنچه از روي غرض و نظر خاصي اظهار مي شود .

- پرورش دقت ، حوصله ، حلم و صبر و تفكر و درك ارزش .

ب- اهميت گوش دادن :

در تمام مدت زندگي ما از گوش دادن استفاده مي بريم و بر معلومات خود مي افزاييم . مثل معروف دو گوش و يك زبان در ادبيات ما ، حاكي از اين است كه در آداب اجتماعي ما به گوش دادن اهميت داده شده است .

خداوند فرموده است : هنگامي كه قرآن تلاوت مي شود همگي سكوت كنيد و بدان گوش فرا دهيد . ((وَ اِذا قُرِيَ الْقُرانُ فَاسْتَمِعُوا لَهُ وَاَنْصِتُوا))

آدمي فربه شود از راه گوش جانور فربه شود از حلق و نوش

اگر كودكي به علت نقص عضوي قادر به شنيدن نباشد ، هر چند دستگاه گفتاري او بي نقص باشد ، باز قادر به سخن گفتن نخواهد بود .

ج- انواع گوش دادن :

1- گوش دادن حاشيه اي يا گوش دادن منفي : اين نوع گوش دادن موقعي است كه شنونده ضمن انجام كاري ، سخن فرد ديگري را نيز بشنود . يا شاگردي ضمن انجام تكاليف مدرسه به راديو هم گوش فرا دهد .

2- گوش دادن با دقت : اين نوع گوش دادن معمولاً همان گوش دادني است كه معلمان و والدين در جريان تدريس يا اجراي دستور از بچه ها مي خواهند . در اين نوع گوش دادن، شنونده يا احترام خاصي براي گوينده قائل است و يا احساس نياز به مطالبي كه ابراز مي شود مي نمايد و معمولاً به طور كامل مي پذيرد .

3- گوش دادن تحليلي (انتقادي) : شنونده با دقت و با ديد انتقادي سخنان گوينده را مورد بررسي قرار مي دهد و با آگاهيهاي خود مي سنجد و حدود درستي و يا نادرستي سخن او را معين مي كند .

د- مشكلات گوش دادن :

برخي از نوآموزان در كلاس هاي ابتدايي (مخصوصاً سال هاي اول و دوم) به سختي به گفتار معلم گوش مي دهند . معلم بايد صبر و حوصله ، از عامل انگيزه و تحريك رغبت در اين گروه از بچه ها استفاده كند .

نكته ديگر كه معلم بايد به آن دقت كند اين است كه در محيط خانه دانش آموز به طور فردي مخاطب قرار مي گيرد و در مدرسه ، به طور جمعي ، كه بايد به تدريج بچه ها را متوجه ساخت كه در كلاس معلم براي همه شاگردان صحبت مي كند نه براي عده معيني و همچنين معلم توجه داشته باشد كه نگاهش را بين همه شاگردان به طور يكسان تقسيم كند و از كسي غافل نگردد .

مسئله ديگر طول زمان گوش دادن است كه بستگي به سن پيدا مي كند كه هر چقدر سن كمتر باشد ، زمان گوش دادن كوتاه تر است . بهتر است خود معلمين در اين زمينه تحقيق نمايند و مدتي را كه دانش آموزان كلاس در هر درس يا مطلبي مي توانند گوش بدهند بدست آورند و در جريان تدريس به كار برند . طول زمان گوش دادن به جالب بودن موضوع نيز بستگي دارد .

معلم بايد تدريجاً دانش آموزان كلاس هاي ابتدايي را كه طبيعتاً دوست دارند فقط متكلم وحده باشند و ديگران به گفتار آنها گوش بدهند ، از اين حالت خارج ساخته و نحوه برخورد با جمع را به آنها ياد بدهند . از جمله بايد مواردي مانند رعايت نوبت در گفتگو ، رعايت اختصار در بيان مطلب ، رعايت زماني كه به هر شاگرد اختصاص دارد و بالاخره دقت كردن و گوش دادن به گفتار ديگران را با صبر و شكيبايي و خونسردي عملاً به بچه ها بياموزد .

هـ - عوامل مؤثر در گوش دادن :

شرايط و عواملي در پيشرفت گوش دادن مؤثرند كه مي توان آنها را از جنبه ها و ديدگاه هاي مختلف از جمله : شنونده ، گوينده ، موضوع و محيط مورد بررسي قرار داد .

سلامت دستگاه شنوايي مهمترين عامل در گوش دادن است . چه بسيارند دانش آموزاني كه در كلاس درس بي دقت بوده اند ولي پس از آزمايشهاي طبي معلوم شده است كه نقص عضوي داشته اند . مهمترين علت اشتباه تلفظ كردن و يا غلط نوشتن كلمات ، درست نشنيدن صداها است كه خود نتيجه نقص عضوي است .

مدت دقت در سنين مختلف فرق مي كند و هر چقدر موضوع مورد بحث مطلب جالب و رغبت انگيز و مورد علاقه و نياز كودك باشد ، بيشتر موجب جلب توجه شده و عمل گوش دادن بهتر انجام مي شود .

دانش آموز بايد بداند كه چرا بايد به موضوعي گوش دهد و چه نتيجه اي عايد او خواهد شد و بالاخره هدف برايش روشن باشد .

مطالبي كه بيان مي شود با ميزان هوش ، تجربه و ظرفيت دانش آموز تطابق داشته و موضوع سخن به اندازه فهم و به زبان شنونده بوده و دور از ذهن او نباشد .

نحوه بيان مطلب در جلب توجه دانش آموزان تأثير دارد . صداي گوينده بايد مطبوع ، دلنشين و باندازه كافي بلند و رسا باشد و كودك هم آمادگي لازم براي درك مطالب ابراز شده را داشته باشد . شخصيت گوينده ، روشني و رواني مطلب ، نظم بيان ، طرز تلفظ و لحن صدا ، جالب بودن موضوع و طولاني نبودن گفتار را مي توان از عوامل مؤثر در گوش دادن ذكر كرد .

محيط گوش دادن از نظر رواني و فيزيكي بايد مناسب باشد . گوش دادن در محل هاي پر صرو صدا كاري بس دشوار است . محيط آموزشي بايد در محلي نسبتاً آرام و دور از سرو صدا و عوامل مخل و مزاحم بنا شده باشد . و كلاس درس از حد اعتدال خارج نگردد و همچنين از نظر رواني ، آرامش روحي براي كودكان برقرار و از اضطراب و دلهره بر كنار باشند .

اگر والدين و معلمان انتظار خوب گوش دادن از بچه ها را دارند ، بايد خودشان قبلاً با دادن پاسخ هاي مستدل و قانع كننده به سؤالات و كنجكاوي هاي كودكان اولين قدم را بردارند . چنانچه كودك براي سؤال هايش پاسخهاي قانع كننده از اطرافيانش بشنود ، از همان اوان پايه خوب گوش دادن در نهاد او گذاشته مي شود .

و- آموزش هنر گوش دادن :

آموزگار موظف است آداب گوش دادن را به شاگردان خود بياموزد . آدابي مانند : هنگام گوش دادن مؤدب و ساكت باشد ، كلام گوينده را قطع نكند ، نسبت به گفتار گوينده بي اعتنايي نشان ندهد ، پرسش ها و اشكال هايي كه ضمن گفتار برايش پيش مي آيد به خاطر بسپارد و يا يادداشت كند و در پايان با رعايت نوبت بپرسد و وقتي جواب شنيد تشكر كند .

موقعيت هايي فراهم آورد كه شاگردان از همان ابتدا به ارزش و لذت خاموشي و عمق پر جلال و ابهت سكوت ، سكوت با عزم و اراده آشنا شوند .

عادت دادن به مطالعه و رعايت اصول صحيح آن ، خود موجب عادت به سكوت و خاموشي و گوش دادن مي شود .

اگر در ارزشيابي ها از سطوح بالاي حيطه شناخت چون تحليل ، تركيب و قضاوت پرسش مطرح شود ، موجب تأمل و تفكر مي گردد كه تمريني براي عادت به گوش دادن است .

معلم بايد همواره سعي كند به عنوان سرمشق آهسته ، شمرده و واضح سخن بگويد و حتي الامكان از جملات كوتاه استفاده نمايد .

((وَ اغْضُضْ مِنْ صَوْتِكَ)) صوت خويش را ملايم كن .

(سوره لقمان ، آيه 19)

ز- علائم نقص شنوايي :

مهمترين آثاري كه از روي آنها آموزگار مي تواند ضعف يا نقص شنوايي شاگردان خويش را در فعاليت هاي كلاسي تشخيص دهد ، عبارتند از :

1- علائم عضوي : كثيف بودن مجراي گوش ، سرماخوردگيهاي مزمن ، گوش دردهاي متوالي ، عدم موازنه و تعادل بدن هنگام ايستادن و راه رفتن ، غير طبيعي بودن ساختمان لاله و سوراخ گوش .

2- علائم صوتي : اشتباه در تلفظ لغات معمولي ، ادا نكردن يا جابه جا كردن بعضي از صداهاي كلمه ، بلندتر حرف زدن از حد طبيعي يا كوتاه تر از حد معمول صحبت كردن .

3- علائم رفتاري : گردانيدن سر به يك طرف در هنگام سخن گفتن كسي و پيش آوردن گوشي كه بهتر مي شنود ، تقاضاي مكرر براي تكرار تلفظ لغات و جملات ، چشم به دهان گوينده دوختن و خيره به او نگاه كردن ، بي اعتنايي نسبت به بحثها و گفتارهايي كه در كلاس انجام مي گيرد ، ايما و اشاره هاي زايد از اندازه در موقع سخن گفتن ، اشتباه پي در پي در اجراي دستورهاي آموزگار .

4- علائم رواني : خشمگيني و بدخلقي و زود از جا در رفتن ، اضطراب و هيجان دائمي ، خود را نسبت به ديگران خفيف و حقير احساس كردن ، عبوس و ابله نما بودن ، عدم تمايل به معاشرت و شركت در فعاليت هاي جمعي و اختيار انزوا و عزلت .

وظيفه آموزگار است كه به بهداشت گوش توجه داشته باشد و با تشخيص شنوايي كودكان ، هر كدام را در جاي مناسبي بنشاند و در صورت لزوم ، ضعف شنوايي را با والدين در ميان بگذارد و به پزشك مراجعه دهد .

توجه داشته باشد كه اينگونه شاگردان از طرف دانش آموزان ديگر مورد تمسخر قرار نگيرند و با ايجاد محيط عاطفي مناسب موجبات پيشرفت آنان را نيز فراهم سازد .

ح- ارتباط گوش دادن با مواد ديگر برنامه :

گوش دادن به همه فعاليت هاي كودك در دبستان ، كم و بيش ارتباط دارد و يكي از مهمترين فعاليت هاي يادگيري است .

آموزگار بايد بداند كه نوع گوش دادن در دروس مختلف متفاوت است . گوش دادن براي لذت بردن با گوش دادن براي آموختن فرق مي كند . براي آموختن ، دقت بيشتري لازم است و از اين رو مدت آن بايد كوتاه تر باشد . گوش دادن براي شركت كردن در بحث يا به دست آوردن اطلاعات بخصوص هم با دقت بسيار همراه است و هم بايد با يادداشت كردن مطالب همراه باشد . اين كار مخصوصاً در كلاس هاي بالاتر دبستان بايد با دانش آموزان تمرين شود.

ط- ارزشيابي از گوش دادن :

از راه توجه دقيق به طرز رفتار و عمل فرد فرد دانش آموزان ، آموزگار مي تواند پيشرفت هر يك از آنان را در آموزش گوش دادن تشخيص بدهد و ارزشيابي كند .

ملاك ارزشيابي آموزگار ممكن است پرسشهايي از اين قبيل باشد :

آيا كودك به صحبت ديگران با علاقه و احترام و با تمركز حواس گوش مي دهد ؟

آيا پس از شنيدن گفتاري ، مي تواند مطالب اصلي و اساسي آن را بدرستي نقل كند ؟

آيا مي تواند پيغامي را بدون تغيير و تحريف برساند ؟

آيا قادر است بين مطالب منطقي و با ارزش و اظهارات توأم با مغالطه فرق بگذارد ؟

آيا با يك بار شنيدن بياني و راهنمايي و دستوري مفهوم و منظور را درك مي كند ؟ يا اينكه بايد اظهارات را تكرار كرد ؟

آيا پرسش هايي كه در پايان شنيدن گفتاري به عمل مي آورد دليل تمركز فكر و دقت و معرف هوش و فراست وي مي باشد ؟

ممكن است معلم ، هنگامي كه دانش آموزان در كلاس يا در يك گردهمايي مشغول گوش دادن هستند ، عمداً اختلالي در گوش دادن آنها به وجود آورد ، پس از آن به مشاهده عكس العمل و كيفيت گوش دادن مجدد دانش آموزان بسنجد . چنانچه گوش دادن سطحي و ضعيف باشد وادار كردن مجدد بچه ها به توجه و دقت ، بسيار مشكل است و گاه ممكن است كودكان نتوانند به كار قبلي خود بپردازند . چنانچه بچه ها به آساني به كار خود ادامه دادند، معلوم مي شود كه گوش دادن به صورتي عميق و خوب انجام گرفته است .

گفتـن

الف- اهميت سخن گفتن :

سخن گفتن يا تكلم از مهمترين وسايل ارتباط فكري انسانها با يكديگر است . زيرا بدين وسيله است كه افراد عقايد و احساسات خود را براي يكديگر بيان مي كنند و به افكار يكديگر پي مي برند . سخن بزرگترين موهبتي است كه خداوند به آدمي اعطا نموده و او را اشرف مخلوقات نموده است .

ب- انواع سخن گفتن :

سخن گفتن يا بيان شفاهي را مي توان به انواع زير تقسيم نمود :

گفتگو ، پرسش و پاسخ ، تلفن كردن ، سخنراني ، خطابه ، بحث ، مناظره ، مصاحبه ، مشاعره، بيان : شرح ، توضيح ، گزارش ، حكايت كردن ، مثل اوردن ، شوخي ، قصه گويي ، شعر از بر خواندن ، دكلمه كردن .

ج- عوامل مؤثر در سخن گفتن :

1- سلامت دستگاه شنوايي (كه در فصل شنيدن پيرامون آن بحث شد) .

2- رشد بدني و ذهني در تكامل گفتار : ميزان رشد جسمي و رواني كودك در ميزان يادگيري لغات و اصطلاحات اثر مستقيم دارد . مربيان علاقه مند همواره براي تأمين سلامت جسمي و رواني دانش آموزان نهايت تلاش خود را مي نمايند .

3- عامل اجتماع در تكامل گفتار : محيط اعم از خانه ، مدرسه و جامعه بر روي انسانها از جهات مختلف تأثير مي گذارد و از جمله سخن گفتن ، چون نفس انساني خوپذير است .

طبيعي است كه بچه هاي باهوش ، بهتر از كودكان كم هوش صحبت مي كنند و كودكاني كه رشد رواني آنها كاملتر است ، سخنانشان سنجيده تر و روشن تر از كودكاني است كه از لحاظ رشد رواني عقب افتاده مي باشند .

تمرين نيز عامل بسيار مهم و مؤثر ديگري در كار سخن گفتن به شمار مي رود . دانش آموزاني كه در محيط زندگي و تحصيلي خود فرصت كافي براي صحبت كردن دارند به مراتب بهتر از كساني حرف مي زنند كه هرگز به آنها فرصت حرف زدن داده نمي شود .

امكانات فرهنگي خانواده و خصوصيات عاطفي كودك در پيشرفت زبان و گسترش دامنه آن مؤثر است .

د- نقش معلم در پرورش گفتار (موجبات پيشرفت و تكامل گفتار) :

ايجاد شرايط مناسب و محيط مساعد براي توسعه قوع تكلم و پرورش حسن بيان از مهمترين وظايف مربيان و مسئولان مدارس ابتدايي است .

براي يادگيري سخن و بيان سه مرحله متمايز وجود دارد : فهم كلمات ، بيان و كاربرد آنها در هر درسي بايد پيشرفت دانش آموزان در اين سه مرحله مورد نظر قرار گيرد و اقدامات . فعاليتهايي جهت پيشرفت هر يك پيش بيني شود .

جريان آموزشي به نحوي ادامه يابد كه هر يك از كودكان احساس آزادي و راحتي در بيان افكار و عقايد خويش داشته باشند و جو كلاس عاري از استهزاء و عيبجويي باشد . معلم فعاليتهاي آموزشي را چنان طرح ريزي كند كه كليه شاگردان در حدي مطلوب و مشابه مجال و موقعيت سخن گفتن پيدا كنند .

سؤالات به صورتي مطرح مي شود كه دانش آموز پاسخها را حتي المقدور ، به صورت جمله و عبارت كامل ادا نمايد . در ضمن ، ويژگي هاي مطلوب گفتار فراخور سن و درك كودك ، مورد نظر قرار گيد و از هر فرصتي براي رفع معايب و جبران نواقص گفتار استفاده شود . آموزش گفتن به درس زبان و ادبيات فارسي محدود نمي شود ، بلكه معلم با توجه به اصل تربيت همه جانبه ، در هر يك از مواد درسي از فرصتهاي موجود جهت پرورش گفتن نيز استفاده مي كند .

گرچه افراد از آموزش هاي غير عمدي نيز طرق صحيح معاشرت و مصاحبت را مي آموزند ، ولي معلم با اجراي برنامه هاي طرح ريزي شده اين جريان را سهل تر و مؤثرتر مي سازد .

موضوعات انتخاب شده جهت بحث و گفتگو تا حد امكان مأنوس و ملموس و مطابق ذور و توانايي كودكان باشد و به نحوي ارائه شود كه دانش اموزان با كمال علاقه در آنها شركت كنند . رعايت تنوع ، تحرك و در نظر گرفتن جنبه هاي خوشحال كننده بسيار مهم است . حتي داستانهاي غم انگيز بايد به عاقبتي مطلوب ختم شود .

هـ-آداب سخن گفتن :

راهنمايي آموزگار نبايد محدود به اين باشد كه به نوآموز ياد بدهد كه ((چه)) بگويد ، بلكه ((كي)) بگويد و ((چگونه)) بگويد نيز خيلي مهم است .

کي سخن بگوييم همان تشخيص موقعيت و سخن گفتن به مقتضاي زمان و مكان است . به قول حافظ ((هر سخن جايي و هر نكته مقامي دارد.)) دانستن اينكه انسان كي صحبت بكند و كي نكند ، كي سؤال بكند و كي خاموش باشد ، يكي از مسائل مهم آداب سخن گفتن است كه سعدي در اين باره مي فرمايد :

دو چيز طيره عقل است : دم فرو بستن و به وقت گفتن و گفتن به وقت خاموشي .

در باب چگونه سخن بگوييم ؟ نيز نوآموزان به راهنماييهاي دقيق نيازمند هستند . چگونگي صدا ، لحن گفتار ، خونسردي و وقار و ملاحظه حقوق ديگران از شرايط لازم صحبت كردن با مردم مي باشد .

دانش آموز بايد از همين كودكي ياد بگيرد كه وقتي كسي صحبت مي كند هنوز حرف او تمام نشده جبهه نگيرد و ميان حرف او ندود . بلكه تأمل كند تا طرف مقابل صحبت خود را تمام كند و در اين مدت به جاي اينكه حواسش متوجه جواب خود باشد ، به صحبتي كه مي شود كامل گوش بدهد . و پس از اينكه صحبت طرف مقابل تمام شد ، لحظه اي بينديشد تا ببيند كه مي خواهد كدام قسمت گفتار آن شخص را تأييد ، تصحيح و يا رد نمايد . ان وقت نظر خود را با الفاظي كه رساننده فكر صحيحي باشد و با بيان و ملاحظاتي كه متناسب موقع و مخاطبان خودش است ، ابراز دارد .

بديهي است كه كودكان بر حسب طبيعت و مقتضاي سن خود ، غالباً همصدا صحبت مي كنند. نوبت خود را رعايت نمي نمايند ، مرتباً وسط حرف همديگر مي دوند ، و همه اصرار دارند كه حرف بزنند ، با آموزگار است كه با شكيبايي تمام و عكس العمل هاي منطقي ، كودكان را در مسير صحيح سخن گفتن هدايت كند .

و- ارتباط سخن گفتن با پيشرفت دروس ديگر :

بين سخن گفتن و نوشتن ارتباط بسيار زياد وجود دارد . از راه سخن گفتن است كه معلم به ميزان معلومات شاگردان خود پي مي برد . اگر نوع درس پرسيدن معلم طوري باشد كه شاگرد آنچه را كه از مطالب مختلف درك كرده است با زبان ساده و جملاتي كه خود مي سازد بيان كند ، به تقويت نيروي تفكر و سخن گويي طفل كمك كرده است .

تجربه در گوش دادن (وجه درون داد يا وجه دريافتي) بر تجارب سخن گفتن (وجه برون داد يا وجه بياني زبان) مقدم است . گرچه فعل گوش دادن به تنهايي توانايي سخن گفتن را در آدمي به وجود نمي آورد ؛ اما لازم است كه يك مداري آن چنان ايجاد شود كه در آن كودك بتواند هم گوش كند و هم سخ بگويد . مناسبات متقابل اعمال درون داد و برون داد ، پشتوانه اي مناسب براي شكل دادن رفتار سخن گويي ايجاد مي كند . مطالعه كردن و افزايش معلومات و گنجينه لغات موجب پيشرفت در بيان و سخن گويي مي شود ، چون در اين حالت كودك ذهنش خالي نيست و مطلبي براي گفتن دارد .

ح- ارزشيابي پيشرفت در هنر سخن گفتن :

سخن گفتن همواره با فكر كردن و آمادگي گوش دادن همراه است . به عبارت ديگر كسي كه مي تواند خوب سخن بگويد در همان حال بابد بتواند صحيح فكر كند و خوب گوش بدهد .

آموزگار مي تواند با توجه و دقت در خصوصيات زير در باب پيشرفت كودك در سخن گفتن قضاوت كند :

- آيا كودك به كارهاي اجتماعي و شركت در فعاليتهاي گروهي علاقه مند است ؟

- آيا كوشش مي كند كه پيش از اظهار مطالب خود فكر كند ؟

- آيا در بيان فكر و احساس ، به خود اعتماد دارد ؟

- آيا فكرخود را با كلمه ها و جمله هايي كه متناسب سن و كلاس وي باشد اظهار مي دارد؟

- آيا كودك همه صوتها را به روشني و صحيح تلفظ مي كند ؟

- آيا كلمه را درست و با لحن مقبول و بدون لهجه اداء مي كند ؟

- آيا تكيه كلام هاي خاصي دارد ؟ و تكيه قبلي را تا چه اندازه اصلاح كرده است ؟

- آيا معايب ذيل در سخنان و بيان شفاهي كودك وجود دارد ؟

- كمرويي و بخصوص ناراحتي هنگام صحبت در برابر جمعيت .

- رغبت زياد به پرگويي .

- جويده و خيلي با تأني صحبت كردن و يا خيلي تند حرف زدن .

- گوش نكردن و عدم توجه به صحبت ديگران و بي علاقگي و بي تفاوت بودن هنگام بحث و مذاكره .

خواندن

یادگیری خواندن فرآیندی پیچیده است که نیازمند به مهارت های گوناگونی در فرد خواننده است؛ مهارت شناسایی حروف، مهارت آواشناسی ، مهارت واژه شناسی ، مهارتترتیب و ترکیب ، مهارت حافظه کوتاه مدت ، مهارت استفاده از خزانه کلمات و دانش معنایی . خواندن موثر و موفق دارای ویژگی های زیر می باشد:

الف – خواندن باید سلیس و روان باشد: خوانندگان خوب کسانی هستند که بازشناسایی کلمات را با سرعت انجام می دهند . ب- خواندن یک فرآیند سازنده است: خواننده ی خوب کسی است که به حروف و کلمات نوشته شده معنی می دهد و از ذخیره دانش و تجربه خود در خواندن استفاده می کند.

ج- خواندن باید راهبردی باشد: خوانندگان خوب انعطاف پذیر هستند و در موقعیت های گوناگون از راه کارهای گوناگون استفاده می کنند.

د- خواندن به انگیزه نیاز دارد: یادگیری خواندن سال های متمادی طول می کشد خوانندگان ضعیف و مبتدی برای دنبال نمودن این فرآیند طولانی نیاز به انگیزه کافی دارند.

نوشتن

اگر چه در دوره تحصیلات خود ، حتی قبل از خواندن ، تشویق به نوشتن می شوند ولی نوشتن آخرین توانایی زبانی است که باید یادگیری شود.از طریق نوشتن ، یادگیری ها و تجربیات قبلی مربوط به شنیدن و گفتن و خواند یک پارچه می شوند. شباهت های زیادی بین خواندن و نوشتن وجود دارد.

در نوشتن سه جنبه ی مهم انشا( بیان نوشتاری ) ، دیکته (هجی کردن) و دست خط را باید مورد توجه قرار داد.

[ سه شنبه بیست و هفتم دی 1390 ] [ 11:36 قبل از ظهر ] [ بهرام مومنی ]

ایام سوگواری

باز باران با ترانه
می خورد بر بام خانه
یادم آید كربلا را
دشت پر شور و نوا را
گردش یك روز غمگین گرم و خونین
لرزش طفلان نالان
زیر تیغ و نیزه ها را

باز باران با صدای گریه های كودكانه
از فراز گونه های زرد و عطشان
با گهرهای فراوان
می چكد از چشم طفلان پریشان
پشت نخلستان نشسته
رود پر پیچ و خم در حسرت لب‌های ساقی
چشم در چشمان هم آرام و سنگین
می چكد آهسته از چشمان سقا
بر لب این رود پیچان باز باران

باز باران با ترانه
آید از چشمان مردی خسته ی جان
هیهات بر لبها ی عطشان
از عطش در تاب و در تب
نرم نرمك می چكد این قطره ها روی لب شش ماهه طفلی رو به پایان
مرد محزون
دست پر خون می فشاند
از گلوی نازك شش ماهه
بر لب های خشك آسمان با چشم گریان باز باران

باز هم اینجا عطش

آتش شراره ، سوز
افتاده بی سر پاره پاره
می چكد از گوشها باران خون و كودكان بی گوشواره
شعله در دامان و در پا می خلد خار مغیلان
وندرین تفتیده دشت و سینه ها برپاست طوفان
دستها آماده شلاق و سیلی
چهره ها از بارش شلاق‌ها گردیده نیلی
اندراین صحرای سوزان
می دود طفلی سه ساله پر زناله
پای خسته
دلشكسته
روبرو بر نیزه ها خورشید تابان
می چكد از نوك سرخ نیزه ها
بر خاك سوزان باز باران باز باران

قطره قطره می چكد از چوب محمل خاك‌های چادر زینب به آرامی شود گل
می رود این كاروان منزل به منزل
می شود از هر طرف این كاروان هم سنگ باران
آری آری باز سنگ و باز باران
آری آری تا نگیرد شعله ها در دل زبانه
تا نگیرد دامن طفلان محزون را نشانه
تا نبیند كودكی لب تشنه اینجا اشك ساقی
بر فراز خیمه برگونه ها
بر مشك ساقی
كاش می بارید باران

کاش می بارید باران....

کاش می بارید باران...........................

دبستان فتاح شهر دهق

[ سه شنبه بیست و نهم آذر 1390 ] [ 6:1 بعد از ظهر ] [ بهرام مومنی ]

خوش آمد گویی به خوانندگان وبلاگ

به نام خدا

باعرض سلام و وقت بخیر به خوانندگان عزیز وبلاگ

ضمن عرض تبریک به مناسبت سال تحصیلی جدید خدمت شما همکاران عزیز .

از اینکه امسال در خدمت شما هستم و می توانیم از تجارب همدیگر در امر آموزش بهره مند شویم بسیار خوشحالم.

همچنین آرزوی توفیق در همه ی زمینه ها را برای شما خواستارم .

دوست و همکار شما بهرام مومنی آموزگار پایه ی دوم دبستان شهید مهدی فتاح الجنان منطقه ی مهردشت

[ شنبه بیست و سوم مهر 1390 ] [ 9:53 بعد از ظهر ] [ بهرام مومنی ]

در باره روز معلم

اس ام اس روز معلم - www.persiadl.com

[ سه شنبه دوازدهم اردیبهشت 1391 ] [ 9:11 قبل از ظهر ] [ بهرام مومنی ]

سال نو مبارك

[ چهارشنبه شانزدهم فروردین 1391 ] [ 10:49 قبل از ظهر ] [ بهرام مومنی ]

تقويم اجرايي گروهاي آموزشي منطقه مهر دشت

تقویم اجر ایی گروههای آموزشی دوره ابتدایی منطقه مهردشت 91-1390

مهرماه 1390

هفته اوّل	1-آماده نمودن جدول زمان بندی به تفکیک پایه ها وارسال به مدارس 2-تهیه برنامه کلاسی پیشنهادی براساس ساعت درنظرگرفته شده وارسال به مدارس 3-ارسال تقویم یکساله گروهها به مدارس
هفته دوم	1-حضوردراولین گردهمایی گروههای آموزشی ابتدایی به صورت قطبی درناحیه یک اصفهان 2-تهیه وبلاگ برای هرپایه وبه روز نمودن آن
هفته سوم	1-قراردادن مطالب آموزشی دروبلاگ ها براساس پایه
هفته چهارم	1-تهیه وتنظیم چک لیست مربوط به هرپایه ودرس وقرار دادن دروبلاگ 2-تهیه وتنظیم سوالات عملکردی ومداد کاغذی مربوط به ارزشیابی توصیفی

آبانماه 1390

هفته اوّل	1-ارسال نمونه اوراق امتحانی پنج پایه به مدارس ورفع مشکلات طراحی سوالات 2-تهیه وتنظیم نمونه سوالات عملکردی،مدادکاغذی وارسال آن به مدارس
هفته دوم	1-پیگیری جشنواره جابربن حیان واطلاع رسانی به همکاران جهت شرکت درجشنواره 2-معرفی کتاب وسناریو جهت آگاهی همکارانی که درجشنواره الگوهای تدریس شرکت کرده اند. 3-پیگیری دوره های ضمن خدمت درباره جشنواره ها واطلاع رسانی به همکاران 4-بررسی ومطالعه بخشنامه های گروه تکنولوژی آموزشی
هفته سوم	1-جمع آوری اطلاعات درباره معلمان جدید الاستخدام وبرگزاری جلسه آموزشی برای آنها ورفع مشکلات آموزشی آنها
هفته چهارم	1-برنامه ریزی جهت بازدید ازمدارسی که معلمان جدیدالاستخدام دارند. 2-برنامه ریزی جهت بازدید از مدارس برای پیگیری محتوای آموزشی پایه اول،طرح ارزشیابی توصیفی،طرح ارتقاء قرآن وبرنامه درسی هنر 3-پیگیری دوره های ضمن خدمت مرتبط با جشنواره ها ونیروهای جدید الاستخدام

آذرماه 1390

هفته اوّل	1-شرکت درجلسه شورای آموزگاران بعضی مدارس واستفاده ازنظرات وپیشنهادات آموزگاران 2-راهنمایی همکاران،درزمینه استفاده ازوسایل کمک آموزشی وسی دی آموزشی 3-همکاری باکارشناس تکنولوژی جهت تهیه کیف الکترونیک برای مدارس متقاضی
هفته دوم	1-بررسی محتوای پوشه کارجهت کامل بودن ودارا بودن فرمهای اصلی وبازخوردهای مناسب 2-پیگیری وبرگزاری جلسات آموزشی وبهداشتی واجرادرمنطقه برای آموزگاران ومدیران 3-جمع آوری سناریو های جشنواره تدریس وراهنمایی آموزگاران جهت برطرف نمودن معایب آن 4-دراختیار قراردادن سناریوهای سالهای گذشته جهت اگاهی همکاران از نحوه نوشتن سناریو
هفته سوم	1-حضور درجلسه قطبی شهرستان تیران وکرون 2-ارائه گزارش کارسه ماهه منطقه درجلسه قطبی 3-ارائه دستاوردهای جلسه قطبی درمنطقه برای همکاران 4-گذاشتن تراکت وتصاویری از عزاداری امام حسین(ع) دروبلاگ
هفته چهارم	1-بررسی سناریوهای برتر واتخاب بهترین سناریواز هر پایه2سناریو 2-تشکیل کمیته داوری سناریو شامل گروههای آموزشی وکارشناس تکنولوژی 3-فیلمبرداری از اجرا وارسال به منطقه جهت مسند نمودن داوری ها 4-تکمیل فرمهای داوری توسط اعضاء گروه آموزشی وارسال به اداره

دی ماه 1390

هفته اوّل	1-تکثیروتوزیع سی دی طرح ارتقا قرآن برای کلیه پایه ها درمدارس 2- قرار دادن پوشه کار کامل ومرتب دراختیارهمکاران جدید الورود 3-تهیه وگرد اوری گزارش کارگروه وتبدیل آن به پاورپینت جهت ارائه درقطب
هفته دوم	1-ارسال نامه به مدارس جهت ارسال اشکالات آموزشی کتب پایه اول به گروهها 2-بررسی اشکالات کتب جدیدالتالیف واستفاده ازراهکارهای گروههای آموزشی استان 3-ارائه تدریس توسط سرگروههای آموزشی درمدارس برای الگوگیری همکاران
هفته سوم	1-هدایت ونظارت براجرای جشنواره هاوانتخاب بهترین آثاروارسال اسامی به کارشناس تکنولوزی وآموزش ابتدایی 2-همکاری بامدیران درطرح توسعه مدارس هوشمندجهت استفاده ازاینترنت ومجلات رشد 3-مراجعه به وبلاگ گروه آموزشی جهت استفاده ازنظرات همکاران 4-ارسال تراکت وشعرباموضوع اربعین حسینی
هفته چهارم	1-برگزاری مجمع آموزشی جهت توجیه طرح ارزشیابی توصیفی برای کلیه آموزگاران 2-برگزاری مجمع عمومی آموزشی درخصوص آموزش خانواده 3-پیگیری ومطالعه بخشنامه های گروههای آموزشی واجرای مفاد آن درگروه

بهمن ماه 1390

هفته اوّل	1-بازدیدازوسایل ورسانه های کمک آموزشی مدارس وتهیه لیستی ازکمبودهاجهت ارسال به اداره 2-دعوت ازاساتید مجرب برای ارائه کارگاههای آموزشی الگوههای تدریس فعال 3-بازدیدازمدارس مجری طرح مدارس هوشمندوتهیه وتدوین مزایای این طرح 4-تهیه تراکت وپوستردرباره شهادت پیامبراکرم(ص)امام حسن مجتبی(ع) وامام رضا(ع) 5-بررسی اوراق امتحانی همکاران وارائه بازخورد به آنها
هفته دوم	1-بازدیدگروههای آموزشی منطقه ازمدارس موفق مناطق همجوارواستفاده ازتجارب آنها 2-تکثیر وتزیع سی دی آموزشی هنربرای کلیه مدارس 3-معرفی آزمایشگاه منطقه وتشویق همکاران برای استفاده ازوسایل آزمایشگاه برای آزمایش های علوم 4-اجرای مسابقه نشریه دیواری درباره دهه فجر
هفته سوم	1-ارائه راهکارهای نوین درآموزش مطالب آموزشی دردروس ریاضیات توسط همکاران((به خصوص آموزش جدول ضرب درپایه سوم)) 2-معرفی کتاب به همکاران جهت پرورش خلاقیت دانش آموزان 3-معرفی کتاب به آموزگاران درخصوص دانش آموزانی که درنوشتن املاء ضعیف هستند. 4- تهیه وتنظیم تراکت وپوستردرباره دهه فجروپیروزی انقلاب اسلامی وارسال به مدارس
هفته چهارم	1-اجرای مسابقه خاطره نویسی درباره خاطرات انقلاب اسلامی وانتخاب بهترین خاطره ازهمکاران 2-تشویق آموزگاران جهت تهیه وبلاگ واستفاده از وبلاگ های آموزشی مناطق دیگر 3-ارائه راهکارهایی به معلمین جهت رسیدگی بیشتربه دانش آموزانی که دردروسی ضعف دارند. 4-برگزاری نمایشگاه آثارهنری جهت بازدید عموم

اسفند ماه 1390

هفته اوّل	1-بازدید ازمدارس واطلاع ازوضعیت کارنامه های توصیفی وشناسایی دانش آموزان ضعیف 2-تبادل نظرباآموزگاران جهت اجرای برنامه های جبرانی برای دانش آموزان ضعیف 3-بررسی نمودارهای حاصل ازکارنامه ها به تفکیک کلاس هاودروس وتجزیه وتحلیل آنها 4-همکاری با مدارس هوشمنددرجهت رفع کمبودهاوکاستیها
هفته دوم	1-به روزرسانی وبلاگ آموزشی وبازدید نظرات آموزگاران 2-همکاری بامدارس عضو دریافت مجلات رشد،استفاده ازمطالب آموزشی مجلات وانعکاس آن به آموزگاران 3-مطالعه وپیگیری بخشنامه هاودستورالعملهای گروه تکنولوژی وگروههای آموزشی
هفته سوم	1-دریافت گزارشات درخصوص هفته درختکاری وتهیه عکس ازکاشت نهال 2-حضور درجشن سبزه ها وتهیه عکس وفیلم ازسبزه ها
هفته چهارم	1-همکاری جهت تحویل وتوزیع پیک های نوروزی 2-بررسی پیکهای نوروزی ورفع اشکالات آموزشی وچاپی آن

فروردین ماه 1391

هفته اوّل	تعطیلات نوروزی
هفته دوم	تعطیلات نوروزی
هفته سوم	1-ارسال نامه به مدارس دررابطه باانتخاب بهترین پیک ها وارسال آن به اداره برای بررسی درگروهها 2-بررسی پیک ها درگروهها وبازخورد به مدارس واداره واهدای جوایز به بهترین ها 3-حضور فعال درجلسات قطبی وارائه ابتکارات وخلاقیتهای آموزگاران درقطب
هفته چهارم	1-بازدید ازمدارس درخصوص تدریس مطابق جدول بودجه بندی 2-پیگیری امورجشنواره تدریس،اهدای جوایزوتقدیرنامه به منتخبین 3-گرداوری نظرات سازنده درموردپیک های نوروزی وارسال گزارش به اداره 4-تدوین گزارش عملکردگروههای آموزشی به صورت پاورپوینت جهت ارائه درقطب

اردیبهشت ماه 1391

هفته اوّل	1-کسب اطلاع از اردوهای آموزشی مدارس درمورد محل وزمان اردوتعداد دانش آموزان ومعلمین همراه وبرنامه های اردو 2-راهنمایی مدیران درموردانتخاب محل برگزاری اردو ورعایت دستورالعملها
هفته دوم	1-تهیه وتنظیم تراکت وپوسترویژه روز وهفته معلم وتبریک به همکاران 2-برگزاری مجمع عمومی برای آموزگاران جهت امتحانات نوبت دوم
هفته سوم	1-بازدید نمونه سوالات امتحانات نوبت دوم قبل از برگزاری امتحانات جهت رفع اشکالات 2-حضور درجلسات قطبی وتبدل نظر باگروههای درسی دیگر مناطق
هفته چهارم	1-بررسی برنامه امتحانات مدارس وتوجه به روز وساعت برگزاری امتحانات ورعایت فاصله زمانی 2-رعایت عدم تداخل امتحانات چند پایه دریک ساعت مشخص درصورت نبود فضای کافی

خرداد ماه 1391

هفته اوّل	1-ارسال آزمونهای مدادکاغذی وعملکردی هر پایه به مدارس 2-بازدیداوراق امتحانی نوبت دوم وبازخورد ان به آموزگار مربوطه
هفته دوم	1-بررسی پوشه کاریکساله ازهرپایه وبررسی فرمهای آن وبازخوردبه آموزشگاه وآموزگارمربوطه 2-بازدید ازحوزه های امتحانی واطلاع ازنحوه برگزاری وفضای مناسب برای امتحانات 3- به نمایش گذاشتن دستاوردهای گروههای آموزشی درمحل مرکز تحقیقات جهت بازدید همکاران
هفته سوم	1-مطالعه وپیگیری بخشنامه های کارشناسی تکنولوژی وگروههای آموزشی 2-آماده کردن سی دی مربوط به فعالیتهای انجام شده درگروههای آموزشی درسال تحصیلی وارسال به استان
هفته چهارم	1-بازدیدکارنامه های کلیه پایه ها واطلاع از وضعیت درسی دانش آموزان وبه دست آوردن آماردانش آموزان ضعیف به تفکیک مطالب درسی وارسال به اداره جهت کلاسهای تابستانی

[ سه شنبه پانزدهم فروردین 1391 ] [ 7:54 قبل از ظهر ] [ بهرام مومنی ]

بازخوردهای توصیفی وانواع آن

سلام،

تو این پست می خوام چند نمونه از بازخوردهای توصیفی رو قرار بدم، امیدوارم كه مورد پسند شما سروران قرار بگیره. این بازخوردها از این جهت خوب و مناسبه كه به نوعی تقویت كننده و انگیزه بخش هستش و اكثرا با جملات مثبت بیان می شه، كه این موضوع اثر بخشی كار رو دو چندان می كنه.

امسال ارزشیابی پایه های اول و دوم ابتدایی به صورت كیفی و توصیفی شده و از حالت كمی و نمره دهی خارج شده، كه مزایا و معایب این روش رو تو پست های بعدی قرار می دم. (البته واسه اینكه حق مولف هم رعایت شده باشه، منبعش اینه؛ CD آشنایی با ارزشیابی >كیفی-توصیفی< دوره عمومی، بهار 1388)

بازخوردهای توصیفی و تشویقی

فرشته بهشتی خیلی قشنگ نوشتی

حالا شدی باسواد دل منم شده شاد

جَمعه چقدر حواست دقیقه خیلی كارت

فرشته بهشتی تمیز و درست نوشتی

مشقت شده مرتب ای كودك مودب

به مثل ماه تابان قشنگی و درخشان

سبد سبد گل یاس زرنگ، توی كلاس

قایق روی دریا نوشته ای چه زیبا

ای كودك خیلی ناز مرا كردی سرافر

فرشته بهشتی خیلی قشنگ نوشتی

حالا شدی باسواد دل منم شده شاد

جَمعه چقدر حواست دقیقه خیلی كارت

فرشته بهشتی تمیز و درست نوشتی

مشقت شده مرتب ای كودك مودب

به مثل ماه تابان قشنگی و درخشان

سبد سبد گل یاس زرنگ، توی كلاس

قایق روی دریا نوشته ای چه زیبا

ای كودك خیلی ناز مرا كردی سرافراز

دخترم (پسرم) زیبا نوشته مثل گل نوشته

قشنگی چون كبوتر از همه هستی بهتر

باهوش و خوش بیانی ای كودك ایرانی

قشنگ نوشتی و ناز ای دختر (پسر) سر افراز

زنده باشی و سالم تلاش بكن تو دائم

ای كودك مهربان دوستت دارم همچو جان

خورشید گرم و روشنی همیشه در قلب منی

شكوفه های رنگ به رنگ خسته نباشی، قشنگ

از تنبلی جدایی ای هدیهء خدایی

كارت شده چه بهتر ای گل من، تاج سر

فرشته بهشتی امروز سریع نوشتی

یادت نره خط كشی فردا حتما بكشی

برگه نَكَن دوباره از دفتر بیچاره

ای گل ناز و خوشبو بخوان درست از این رو

كار گروهی بدان می كنه كارُ آسان

ای كودك بهشتی كامل دقیق نوشتی

هستی دقیق پر تلاش همیشه خنده رو باش

كودك خوب و نازی واژه درست می سازی

پی برده ام به رازی زیبا جمله می سازی

عقیدهء من اینه كودك خوب همینه

خلاقی و مهربون همیشه اینطور بمون

ماهی نوشت تو دریا آفرین و مرحبا

آسمان پر ستاره مشقت نظیر نداره

دانا و پر توانی ای كودك ایرانی

پسر (دختر) خوب و نازم به دیكته ات می نازم

نون و پنیر و پسته مشقت به دل نشسته

صد آفرین ای كودك چه خوب نوشتی اردك

ای پسر (دختر) نازنین بهت می گم آفرین

ای گل توی كلاس زیبا هستی مثل یاس

بارون میاد ریز ریز اول بخوان بعد بنویس

یك گل شادابی تو آفتاب و مهتابی تو

به مثل یك ستاره نور از مشقت می باره

برف میاد دونه دونه پسرم (دخترم) درس می خونه

با مشقی كه نوشتی تو لایق بهشتی

بازخوردهای توصیفی در مورد دانش آموزان در حد انتظار

فرزند خوبم، از خط زیبایت لذت بردم.
پسر نازم، هزار آفرین به تو كه مشقت را زیبا نوشتی.
آفرین به تو كه تكالیفت را بدون اشكال و كامل انجام دادی.
پسرم (دخترم) تحقیق شما جالب و خواندنی بود.
آفرین پسرم در نوشتن تكالیف دقت كامل داشتی.

بارون دونه دونه مشقت شده نمونه

انار دونه دونه نقاشیت شده نمونه

مورچه نوشت روی خاك قشنگ نوشتی و پاك

پسر خوب و نازم به دقتت می نازم

جمله های قشنگی با واژه ها تو ساختی

درست خواندی تو قرآن ای كودك مهربان

امروز كارت عالی بود اشكالی در آن نبود

ای كودك مودب دفترت هست مرتب

1، 2، 3، ستاره كارت ایراد نداره

آفریدی افتخار برای چندمین بار

كودك خوب و نازی واژه درست می سازی

نون و پنیر و پسته كارت به دل نشسته

پی برده ام به رازی زیبا جمله می سازی

خلاقی و مهربون همیشه اینطور بمون

به دوستت دادی یاری عالی كردی همكاری

بازخوردهای توصیفی در مورد دانش آموزان نزدیك به انتظار

پسر (دختر) خوبم، سعی كن جواب سوال ها را با دقت و خوانا بنویسی.
از اینكه رونویسی شما هر روز بهتر می شود خوشحالم.
تلاش شما قابل تقدیر است.
از اینكه اشتباهات قبلی را تكرار نكردی و كلمات را با دقت و درست نوشتی خوشحالم.
خوشحالم كه خوش خط نوشتی ولی اگر دقت كنی، دندانه ها را جا نمی اندازی.
صد آفرین دختر (پسر) باهوشم، اگر كمی حواست را جمع می كردی تشدید ها را جا نمی انداختی.
از دیدن نقاشیت لذت بردم، اما سعی كن مرتب تر رنگ كنی.
از اینكه هر روز پیشرفت می كنی خوشحالم.
توانایی تو در دیكته بهتر شده، سعی كن اینطور بمانی.
امروز موفق شدی دیكته ات را بدون غلط بنویسی. بهتر است كلماتی كه دور آنها را خط كشیده ام زیبا تر بنویسی.
تمرینات ریاض را درست حل كردی، فقط سعی كن اعداد را زیباتر بنویسی.
در نوشتن به معنای كلمه هم توجه كن.
دخترم (پسرم) سركش یادت نره چون معنای كلمه عوض می شود.

گوشه برگه هایت برگه های كتابت چكار كنیم صاف بشه قشنگ و زیبا بشه

گلم باید بدونه كه خط های زمینه می كنه كمكش تا خطش بشه نمونه

نوشتی آرام و خوب حالا شدی تو محبوب

كمی تلاش بیشتر هستش برات مفیدتر

یادت نره خط كشی فردا حتما بكشی

فرشته بهشتی آخر وقت نوشتی؟

فرشته بهشتی بی حوصله نوشتی؟

فرشته بهشتی خسته بودی نوشتی

بازخوردهای توصیفی در مورد دانش آموزان نیازمند تلاش بیشتر

پسرم (دخترم) در زمینه تفریق نیاز به تقویت داری.
فرزند گلم، در رونویسی فاصله و اندازه كلمات را رعایت كن.
با تمرین و روخوانی بیشتر در زمینه املا موفق خواهی شد.
با مطالعه كتاب های قصه و خواندن مجلات كودكان حتما در نوشتن انشا پیشرفت می كنی.
امروز خوب گوش ندادی، به همین دلیل كلمات را زیاد جا انداختی.
آفرین بر تو، پیشرفت خوبی كردی باز هم منتظر كارهای خوبت هستم.
به نظر می رسد در زمینه جمع (تفریق، ضرب و ...) مشكل داری امیدوارم با تلاشت شاهد موفقیت تو باش

كارهای بهترت رو من به زودی ببینم

1،2،3،4 دندونه ها رو بشمار

هر كاری وقتش خوبه تو مدرسه یا خونه

درست بگو و رسا جواب این سوال ها

دقت و سعی و تلاش به اندازه داشته باش

برچسبها: ارزشیابی توصیفی، بازخوردهای توصیفی، بازخورد كیفی و توصیفی، نحوه بازخورد به دانش اموزان در ارزشیابی توصیفی، نحوهء ارزشیابی توصیفی در پایه های اول و دوم ابتدایی، تشویق دانش آموزان ابتدایی، ارزشیابی توصیفی و دانش آموزان، در حد انتظار، نزدیك به انتظار، نیازمند تلاش بیشتر، نمره در ارزشیابی توصیفی، بازخورد و ارزشیابی كیفی – توصیفی، الگوی ارزشیابی توصیفی، افزایش یادگیری در نوع ارزشیابی توصیفی، معلم و بازخوردهای ارزشیابی توصیفی
برچسب ها: ارزشیابی توصیفی، بازخوردهای توصیفی، بازخورد كیفی و توصیفی، نحوه بازخورد به دانش اموزان در ارزشیابی توصیفی، نحوهء ارزشیابی توصیفی در پایه های اول و دوم ابتدایی، تشویق دانش آموزان ابتدایی، ارزشیابی توصیفی و دانش آموزان، در حد انتظار، نزدیك به انتظار، نیازمند تلاش بیشتر، نمره در ارزشیابی توصیفی، بازخورد و ارزشیابی كیفی – توصیفی، الگوی ارزشیابی توصیفی، افزایش یادگیری در نوع ارزشیابی توصیفی، معلم و بازخوردهای ارزشیابی توصیفی، شعر های آموزشی، جملات توصیفی، جمله توصیفی، جمله های توصیفی در ابتدایی،

نوشته شده توسط بهرام مومنی سر گروه پایه دوم ابتدایی از منطقه مهر دشت تاریخ 29/7/1390

[ چهارشنبه دوازدهم بهمن 1390 ] [ 10:47 قبل از ظهر ] [ بهرام مومنی ]

انواع املا.برای کلیه پایه ها

انواع املا برای کلیه پایه ها

املا به صورت گروهی:

الف ) دانش آموزان به گروه های چند نفره تقسیم شوند و از هر گروه خواسته شود متنی املایی آماده کنند . از متن هر گروه قسمت هایی را انتخاب

کرده ، به صورت یک متن پیوسته دیکته شود تا بچه ها بنویسند .امتیاز حاصل نیز برای افراد گروه در نظر گرفته شود .

ب ) دانش آموزان را به گروه های 2 یا 3 نفره تقسیم می شوند و متن املا یکی از آنان نوشته می شود و تمام اعضای گروه درنوشتن صحیح کلمات

همکاری می نمایند امتیاز نویسنده ی املا برای همه ی گروه منظور می گردد .

در این تمرین پیشنهاد می شود نویسنده ی متن املا دانش آموز ضعیف هر گروه باشد و بین دو دانش آموز دیگر قرار گیرد تا در وی اعتماد به نفس

کافی به وجود آید .

2- املای خطابه ای : فراگیران درگروه به یک دیگر املا می گویند یا به اولیا ، خواهر و برادر در منزل املا گفته می شود و تصحیح توسط گوینده

صورت می گیرد . دراین نوع املا تثبیت یادگیری املایی و صحیح نوشتن واژه ها مدنظر است و باعث تقویت خواندن در دانش آموز هم می شود.

3- آموزش املا هنگام تدریس متن کتاب فارسی : بعد از تدریس کلمات مشکل دو املایی را روی تابلوی کلاس می نویسند و از دانش آموزان

خواهند به صورت شفاهی برای آن کلمات هم خانواده ، مترادف ، متضاد و ... بگویند و یا جمله سازی نمایند در صورت درست بودن موارد آنها

را تشویق کنند .

4- کامل کردن جمله برای تقویت املا : چند جمله روی تابلو ی کلاس نوشته می شود به طوری که جای یک کلمه در جمله خالی باشد سپس تعدادی

کارت کلمات که شامل خود کلمه ، معنی کلمه ، مخالف و هم خانواده ی همان واژه روی آن نوشته شده است را در اختیار گروه ها قرار می دهیم

تا با توجه به جمله واژه ی مناسب را از بین کارت ها پیدا کند و در جای خالی قرار دهد در این فعالیت از کسانی که در نوشتن این کلمات اشکال

دارند استفاده شود و در پایان به گروه ها امتیاز داده شود .

5- بازی املایی ( نصف دیگرم کجاست ) : این فعالیت به صورت فردی یا گروهی انجام می گیرد . معلم جمله ای را انتخاب می کند به آن را کلمه

کلمه روی کارت می نویسد و بین گروه ها تقسیم می کند سپس جمله را روی تابلو می نویسد و از هر گروه می خواهد کارت مربوط به جمله را

روی تابلو نصب کند هر گروهی که سریع تر انجام دهد برنده می شود .

6- مسابقه ی املا روی تابلو : معلم کلمه یا جمله ی کوتاه را بیان می کند هر گروهی که زودتر آن را روی تابلو یا دفتر بنویسد امتیاز می گیرد

- املای مشارکتی :

الف ) دانش آموزان را به گروه های 2 یا 3 نفره تقسیم می شوند آنها باید یک دفتر داشته باشند و یک خط یک خط متنی را که معلم می گوید

بنویسند امتیاز حاصل به گروه تعلق می گیرد ( اگر روی ورقه بنویسند می توانند درپوشه ی گروهی قرار دهند )

ب ) دانش آموزان در گروه های سه نفره تقسیم می شنوند و سپس یک نفر گوینده می شود دانش آموز دیگرهم به عنوان نویسنده و یکی دیگر

هم به عنوان ناظر انتخاب می شود که در ضمن نوشتن ناظر به نویسنده کمک می کند .

7-املای سنتی : املای به صورت خطابه ای به دانش آموزان گفته می شود و تصحیح توسط معلم یا دانش آموزان صورت می گیرد .

8- تهیه ی متن ازغلط های املایی دانش آموزان : این فعالیت هر ماه یکبار از میان کلماتی که دانش آموزان درمتون املایی درطول یک ماه غلط

داشته اند می توان متن املایی جدیدی فراهم کرد و به کلمات درست آن نمره اختصاص داد.

9-املای تصویری : از دانش آموزان خواسته شود تصویر درس را به صورت گروهی تهیه کنند و کلمات مهم هما درس را به صورت پراکنده در

اطراف تصویر بنویسند به طوری که از دور خوانده شود بعد تصویر را روی تابلو چسبانده شود و به طورتصادفی از دانش آموزان خواسته شود

تا کلمات را بخوانند و در دفتر بنویسند.

10-بازی با کلمات : کلمات جدید درس را روی مقوایی نوشته شود و در طرف دیگر مقوا کلمات هم معنی ، مخالف یا هم خانواده درج شود از این

کارت ها برای بازی های گروهی یا فردی ، تقویت سرعت خواندن در کلمات ، کامل کردن جمله ، ساختن جمله ، شمردن کلمه در جمله و تمرین

و تکرار کلمه استفاده می شود .

11- استفاده از برید ه های روزنامه : هر گروهی چند ورق روزنامه یا مجله را با خود به کلاس بیاورند سپس از آن ها خواسته شود تا کلمات جدید

درس را پیدا کنند و یا با قیچی آن را ببرند و دردفتر بچسبانند و جملات جدید بسازند. هر گروهی که جملات طولانی تر بسازد امتیاز بیش تری

خواهد گرفت .

12ساختن متن با کلمات مشخص : معلم چند کلمه می گوید یا روی تابلو می نویسد و از دانش آموزان می خواهد به صورت فردی یا گروهی متن

املا بسازند و در زمانی دیگر از همان متن به یک دیگر املا بگویند .

13-املای بدون نقطه : متنی که از قبل آماده شده به تعداد گروه ها کپی گرفته شود به طوری که درآن متن نقطه های موجود درکلمات حذف شوند

سپس از دانش آموزان خواسته شود تا متن را نقطه گذاری کنند .

14- املای تلفیقی : گفتن املای تلفیقی از کلمات مهم تمام مواد درسی به صورت یک داستان کوتاه که از قبل تعیین شده باشد به طوری که در

بچه ها ایجاد رغبت و علاقه کرده تا فرا گیران ضمن نوشتن املا علاقمند به جملات بعدی شوند .

15-املای جمله نویسی : معلم 20 کلمه از متن درس را انتخاب کرده روی تابلو می نویسد و از بچه ها می خواهد با هرکدام یک جمله بنویسند بعد

از تصحیح املا با انتخاب معلم چند نفر جملات خود را برای دیگران می خوانند .

16- پیدا کردن کلمات پنهان : آموزگار چند حرف را بنویسد و زیر چند کتاب پنهان کند و از بچه ها بخواهد تا آن ها را پیدا کنند و در دفتربنویسند.

17- املا به صورت نقاشی : درزنگ نقاشی در دفتر نقاشی یا املا یک نقاشی بکشند بعد درزنگ املا روی نقاشی کلمات مربوطبه تصویر را

می نویسند یا درکنار نقاشی املا بنویسند .

18-خواندن املا به صورت گروهی : هریک از دانشآموزان جمله ای را از متن برای کل کلاس می خواند و همگی از آن املا می نویسند .

19- املای حفظی : معلم متنی را در اختیار بچه ها قرار می دهد بعد در زنگ املا از آن ها می خواهد هر چه به یاد دارند بنویسند .

20-املا از طریق تجزیه کلمات : چند جمله به دانش آموزان داده می شود و در پایین صفحه جدولی رسم گردد تا آنها کلماتی را که در آنها دچار

اشکال هستند به صورت حرف به حرف درجدول بنویسند .

21-املای کامل کردنی :

الف ) متنی آماده شود و جلوی کلمات کلیدی فضایی خالی قرار گیرد سپس از بچه ها خواسته شود تا هم معنی یا هم خانواده ی آن کلمات را بنویسد.

ب ) معلم می تواند کلمات تازه و سخت را از متن املا حذف کرده و سپس و پس از گفتن املا کلمات حذف شده را روی تابلو بنویسد و از بچه ها

بخواهد تا کلمات را با خودکار قرمز یا مدادقرمز در جای مناسب خود قرار دهند.

پ ) به تعداد دانشآموزان متنی را کپی کنید به طوری که چند کلمه که دارای ارزش املایی است به صورت جای خالی در متن قرار گیرد آن گاه

معلم متن اصلی را بخواند و از بچه ها بخواهد تا جاهای خالی را پرکند .

ت ) 20 کلمه انتخاب شود به صورت نامنظم در بالای صفحه نوشته شود بعد متن املا را پایین آن نوشته این 20 کلمه خالی گذاشته شود .

بعد متن املا به وسیله ی معلم خوانده می شود پس از تلفظ کلمه ی مورد نظر معلم به دانش آموزان توصیه می کند کلمه ی مورد نظر را از کلمات

بالا ی صفحه پیدا کند و در جای خالی بنویسد .

21- املای آهنگین : بعضی از جملات را با صدای افراد مختلف ازنظرریتم و آهنگ بیان و تکرار کرده تا نوشتن املا برای آنها دلچسب شود .

22- املای آبی : درظرفی پر از آب از دانش آموزان خواسته شود تا با انگشت کلماتی را که دیکته می کنید بنویسند .

23-کامل کردن املا با کمک حافظه : املایی به صورت متن تهیه گردد د حدود 20 کلمه را که ارزش املایی دارند بهصورت جای خالی در متن

در نظر گرفته شود بعد بچه ها با کمک دانش خودشان کلمات در جایگزین کنند .

24- املای ذهنی : متن املا بین گروه ها توزیع شود بعد از چند دقیقه مطالعه جمع آوری گردد بعد از آن ها خواسته شود تا کلمات را که درذهنشان

باقی مانده است را روی دفتر بنویسند

25- نوشتن املا به وسیله ی آب : یک ظرف خالی مایع ظرفشویی یا بطری نوشابه پر از آب شود و از بچه ها خواسته شود درحیاط مدرسه یا منزل

به وسیله ی آب بر روی زمین بنویسند .

26-املای پرده ای : بین تابلوی کلاس ودانش آموزان پرده ای نصب شود معلم از روی متن می خواند بچه ها روی تابلو می نویسند در پایان پرده

را کنار زده دانش آموزان املای خودشان را به کمک معلم از روی تابلو تصحیح کنند .

27- املای یاد سپاری : املای حفظی در ماه های آخر سال توصیه می شود در این زمان دانشآموزان از لحاظ قدرت تفکر و یادسپاری مطالب

توانمند تر شده اند و می توانند مطالب فراوانی را در حافظه ی خود نگه دارند . از آن ها خواسته شود متن درس را بدون نگاه کردن به کتاب

دقیقا" مثل آن بنویسند و بعد از روی کتاب املای خود را تصحیح کنند.

28- املای سنباده ای : از بچه های خواسته شود کلمه ی مورد نظر را با شی زبری مانند سنباده یا موکت درست کنند و با انگشتان دست آن را

لمس کنند.

29- کامل کردن متن : معلم از روی متن املا می گوید اما کلماتی را که ارزش املای دارند را نمی گوید تا بچه ها با توجه به متن خوانده شده ی

درس و با تکیه بر حافظه آن ها را بنویسند.

30-املا نویسی به کمک فرمانده : به هر دانش آموز 10 کلمه داده شود و آموزگار در حیاط مدرسه به عنوان فرمانده کلمه ای را بلند بگوید تا

بچه ها از بین کلمات خودشان آن کلمه را پیدا کنند و به فرمانده تحویل دهند .

31- نوشتن املا به کمک آینه : آموزگار متنی را به صورت بر عکس آماده کرده و به بچه ها می دهد تا آن ها به کمک آینه کلمه را پیدا کنند و

شکل صحیح آن را بنویسند.

32-املای گروهی روی تابلوی کلاس : یک گروه 4 نفره را پای تابلو آورده و بنا به انتخاب خودشان چشمان یکی از فراگیران را بسته سپس متنی

توسط یکی از اعضای گروه خوانده می شود . آن فرد با چشم بسته بروی تابلو کلاس می نویسد و دیگر اعضا ی گروه جهت نوشتن حروف و نقطه

و دیگر علائم نگارشی او را راهنمایی می کنند .

33- املای خوشه ای : معلم یک کلمه بگوید واز دانشآموزان بخواهد تا با شنیده این کلمه هر واژه یا عبارتی را که به ذهنشان می رسد بنویسند.

34-املای شمردنی : متن املا روی تابلو نوشته شود و بهصورت شمرده شمرده خوانده شود سپس تابلو پاک شود و املا گفته شود .

35- املای رونویسی : کلماتی از متن روی تابلو نوشته شود و به بچه ها یاد آوری گردد هنگام نوشتن املا در صورت برخورد و به یاد نیاوردن

آن ها به این کلمات نگاه کنند و شکل صحیح آن را بنویسند.

36 – طبقه بندی کلمات : از بچه ها خواسته شود تا کلماتی را پیدا کنند که حروف معینی داشته باشند مثلا" کلماتی که علامت تشدید دارند .

37- املا به صورت قصه : قصه ای خوانده شود تا آن ها با دقت گوش کنند سپس هر چه از قصه فهمیدند را روی کاغذ بنویسند .

38- املا به صورت بازی : در موزاییک های کلاس یا حیاط مدرس جدول حروف الفبا با گچ کشیده شود بعد کلماتی را که از قبل نوشته و درون

پاکت قرار داده ایم بین بچه ها توزیع شود بعد آموزگار کلمات داخل پاکت را می خواند و دانش آموز با پریدن روی حروفی که در خانه های

جدول است کلمه را به معلم نشان می دهد مثلآ کلمه ی قصه که دانش آموز باید روی خانه های ( ق ـ ص ـ ـه ) بپرد و آن کلمه رامشخص کند .

39- املای بی صدا : این املا می تواند بر تقویت هوش دیداری و فضایی دانش آموزان بیفزاید . بچه ها باید ابتدای خوب به لب ها و حرکات

صورت نگا ه کند بعد کلمه یا جمله ی مناسب را بنویسد . و برای فضا نویسی هم معلم کلمه را در فضا بنویسد تا دانش آموز با نگاه به دست معلم

کلمه را تشخیص دهد .

40-نوشتن املا با استفاده از خمیر بازی : بچه ها کلمات جدید را که هم صدا یا به شکل های مختلفی نوشته می شوند و یا ارزش املایی دارند را با

خمیر بازی می سازدو آن را در ورقه یا دفتر بچسباند و یا با قرار دادن کلمات کنار هم جمله بسازد.

41-املا با قوط کبریت : روی هریک از شش طرف قوطی کبریت کلماتی نوشته می شود سپس به هر گروه دسته ای از قوطی ها را داده تا با هر

دسته از کلمات یک جمله ساخته شود بعد با ارتباط دادن جملات یک متن به دست بیاید .

42-املای دیواری : در قسمتی از دیوار کلاس تابلوی برای کلماتی که ارزش املایی بسیاری دارند درست شود تا یک هفته هم روی دیوار قرار

بگیرد تا جلوی دید بچه ها قرار داشته باشد تا این کلمات به حافظه ی آنها برود .

43- املای کاردستی : درزنگ هنر کلمات مشکل را با نخ و سوزن روی پارچه با رنگهای متفاوت بدوزند.

44- املای زنجیره ای : معلم جمله ای را می گوید و از بچه ها می خواهد که با آخرین حرف از جمله ی مورد نظر جمله ی جدیدی بنویسند

45- املای جدولی : جدولی دراندازه ی بزرگ از کلماتی مهم به صورت تکراری نوشته شود مثلا" کلمه ی معذرت سه بار نوشته شود البته این

کلمات به صورت پراکنده نوشته شود وقتی معلم متن املا را می خواند هرگاه به کلمه ی مورد نظر می رسد نوجه بچه ها به جدول نصب شده

درکلاس جلب می شود و اظهار می دارد که این کلمه دوبا ر یا سه بار در جدول تکرار شده است .

46- املای صوتی : معلم متنی را روی نوار کاست یا سی دی با صدای رسا ضبط نماید برای تقویت شنوایی بچه ها آن را د رکلاس پخش کند تا

بچه ها از آن صدا املا بنویسند.

47-املای خانوادگی : این املا در منزل انجام می شود برای درگیر کردن اولیا با وضعیت تحصیلی فرزندشان می توان املایی را طراحی نمود

که بچه ها به کمک اولیا در خانه انجام دهند این کار باعث آگاهی اولیا از وضعیت املای فرزندانشان شده و در یاری رساندن به آنها مثمرثمر است.

48- املای مشترک : متن املا توسط دانش آموز و یکی از افراد خانواده به صورت مشترک نوشته شود و بعبارت دیگر اعضای خانواده به یک

دیگر املا می گویند .

49-املای سنگی : با کمک سنگهای ریز و درشت که از قبل شسته و تمیز شده است برای نوشتن کلمات تازه و حتی نوشتن املا توسط بچه ها

استفاده می شود

50-نوشتن املای رنگی : در هر جمله یک کلمه مشخص شود که صدای خاص یا نشانه ی جدیدی داشته باشد مثلا : « ع » از بچه های خواسته

میشود تا وقتی به این نشانه رسیدند آن را با رنگ دیگری بنویسند برا ی تنوع می توان از چند رنگ استفاده کرد یعنی هر بار که به نشانه رسید

رنگ را عوض کند.

51- مرتب کردن متن درس : یک متن از کتاب را در هم ریخته کند و از بچه ها خواسته شود تا آن را مرتب کنند و در دفتر بنویسند .

[ چهارشنبه دوازدهم بهمن 1390 ] [ 9:48 قبل از ظهر ] [ بهرام مومنی ]

آزمون مداد کاغذی ریاضی

نام : ساز مان آموزش و پرورش استان اصفهان تاریخ :

نام خانوادگی : اداره آموزش وپرورش منطقه مهردشت زمان :

نام پدر : دبستان شهید مهدی فتاح الجنان طراح :بهرام مو منی

کلاس دوم : ارزشیابی درس ریا ضیات دی ماه 1390

عددهای زیر را به حروف و رقم بنویس .

نهصد و پا نزد ----------- --------- 324

هفتصد و چهل و دو ------------ ---------- 45

در بین عدد ها علامت ( > = < ) بگذار .

4 + 3 5 + 2 3 + 4 4 + 3 290 500 9 4

دور اعداد زوج خط بکش .

20 17 16 12 9 7 6 3

با دو رقم 8 و 5 دو عدد دو رقمی بنویس .

تفریق زیر را روی محور نشان بده ودر جای خالی عدد مناسب بگذار .

= 6 - 14

15 14 13 12 11 10 9 8 7 6 5 4 3 2 1 0

نام خط های زیر را بنو یس .

----------- ------- -------

دو خط بکش که یکد یگر را قطع کنند و نقطه ی مشترک را پر رنگ کن .

45

42
قبل و بعد عدد های نوشته شده را بنو یس .

عدد های زیر را از کمتر به بیشتر بنویس.

30 29 31 27 45 52 24 60

----------------------------------

هر یک از ساعت های زیر چه زمانی را نشان می دهد .

----------- -----------

در اتو بو سی 7 مسا فر نشسته بود و 6 مسا فر دیگر سوار شدند . در این اتو بوس چند مسافر نشسته اند ؟

پروانه 16 دانه ی با دام داشت 7 تای آنها را به خواهرش داد . پروانه چند با دام دارد ؟

یک مسله بنو یس که حل آن 5= 3 – 8 با شد .

مضارب عدد 5 را بنویس .

- - - - - - - - - - 10 - 5

انتظارات آموزگار	خيلي خوب	خوب	قابل قبول	نياز به تلاش
اعدادرا به حروف و رقم مي نويسد.
اعداد زوج و فرد را تشخيص مي دهد.
انواع خطوط را مي شناسد.
ساعت را درست مي خواند .
مسا ئل مر بوط به جمع و تفريق را درست انجام مي دهد.
مضارب اعداد را درست مي نويسد.

[ شنبه یکم بهمن 1390 ] [ 10:51 قبل از ظهر ] [ بهرام مومنی ]

آزمون مداد کاغذی زبان آموزی

به نام خدا

نام : ساز مان آموزش و پرورش استان اصفهان تاریخ :

نام خانوادگی : اداره آموزش وپرورش منطقه مهردشت زمان :

نام پدر : دبستان شهید مهدی فتاح الجنان طراح :بهرام مو منی

کلاس دوم : ارزشیابی زبان آموزی دی ماه 1390

با کلمه های زیر جمله بساز .

مهربان -------------------------

دعا -------------------------

ناراحت -------------------------

موج -------------------------

کلمه ها را در جا های مناسب قرار بده .

گلو –معده - رنگ های - باغبان

غذا در ----- هضم می شود . بچه های رنگین کمان --------مختلف داشتند .

غذا از ----- پایین می رود . به کسی که از گل ها مراقبت می کند ----- می گو یند.

جا های خالی را با کلمه های مناسب پر کن .

1 – خورشید گفت : چه شد که ----- --آمدی . 2 - به جایی که در آن سبزی می فروشند ------ می گو یند .

3 – به کسی که در اداره کار می کند ----- می گو یند .

4 – بهار – تابستان – زمستان – از ---------- هستند .

مخا لف کلمه های زیر را بنویس .

شب ( -------) جوان ( -------) کوچک ( -------) چاق ( --------)

جمله های زیر را مرتب کن .

خانه های – چه - زیبایی - راحت - و

----------------------

مادرم - کودکی ام - عکس های - آورد – را

------------------------

هر دسته را به تر تیب اندازه از کوچک به برزگ بنویس .

فیل – گوسفند – مورچه – مرغ

----------------

ماه – سال - روز - هفته

----------------

کلمه های هم معنا را به هم وصل کن .

ناراحت سوال کردن

پر سید بیمار

مریض نیرومند

قوی غمگین

نام هر کدام از جانوران زیر را در دسته ی مناسب آن بنویس .

فیل – خروس - مگس - گنجشک – پشه – ماهی - کبو تر – گرگ – کلاغ – پروانه

بال دار	باله دار	بال و پر دار

جا های خالی را پر کن .

حنایی گفت اگر این ------- را نخوریم ، غذایمان -------- نمی شود .

------ یعنی حرف زدن با خدا .

لباس برای انسان مثل ---------برای پرندگان است .

به کلمه های زیر (( ی )) اضافه کن وبا هر یک جمله بساز .

آب + --- = --------------------

ابر + --- = --------------------

برای صرف جویی در مصرف نان چه باید بکنیم .

1 - -------------------

2 -------------------

3 -------------------

انتظارات آموزگار	خيلي خوب	خوب	قابل قبول	نياز به تلاش
با كلمه ها جمله صحيح مي سازد .
جمله ها را درست كامل مي كند.
هم معني و مخا لف كلمه ها را مي داند .
جمله هاي نا مرتب را مرتب مي كند.